Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı öğretim üyesi Doç. Dr. Tanyel Zübarioğlu yanlış ve bilinçsiz takviye kullanımının, çocuk ve genç sporcularda sağlık sorunlarına yol açabileceğini söyledi.

“Spor içeceği ile enerji içeceği aynı şey değil” diyen Zübarioğlu, protein tozlarının sıklıkla kullanılmasına ise özellikle dikkat çekti.

Spor yapan çocuk ve ergenlerde beslenme alışkanlıkları hem fiziksel sağlık hem de psikososyal gelişim açısından kritik önem taşıyor. Ergenlik döneminde hızla değişen beden algısı ve kimlik arayışı, özellikle sosyal medya etkisiyle yanlış beslenme ve kontrolsüz takviye kullanımına yol açabiliyor.

Diken’dem Mesude Demir’in sorularını yanıtlayan Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı öğretim üyesi Doç. Dr. Tanyel Zübarioğlu, spor yapan çocuk ve gençlerin beslenmesinin yaş, büyüme dönemi, sporun türü ve bireysel gereksinimlere göre planlanması gerektiğini vurgulayarak, “beslenmenin temel amacı kısa vadeli performans artışı değil, sağlıklı büyüme, gelişme ve potansiyeli desteklemektir” dedi.

PARMAK İZİ KADAR ÖZGÜN OLMALI

Sporcularda önceliğin her zaman doğal ve dengeli beslenmek olduğunu savunan Doç. Dr. Zübarioğlu, takviyelerle ilgili kılavuzların tamamının yetişkinleri kapsadığını belirterek şöyle devam etti:

“Erişkin sporcu beslenme önerilerinin doğrudan çocuklara uygulanması doğru değil. Spor yapan çocuk ve gençlerin beslenmesi mutlaka yaşa, büyüme dönemine, yapılan sporun türüne ve bireysel gereksinimlere göre planlanmalı. Kullanım sırasında dozajın ve uygunluk kriterlerinin çocuklara göre değerlendirilmesini hekimler yapmalı. Bu uygulama parmak izi kadar özgün olmalı.”

EN SIK PROTEİN TOZLARI KULLANILIYOR

Sağlıklı bir sporcunun fazladan takviyeye değil, doğru ve düzenli beslenmeye ihtiyacı olduğunu ifade eden Zübarioğlu, şunları söyledi:

“Protein tozları en sık kullanılan takviyelerden biri. Normalde protein ihtiyacının öncelikle doğal kaynaklardan karşılanması gerekir. Ancak bazı özel durumlar olabilir. Örneğin bitkisel bazlı beslenme modellerini tercih eden (vegan ya da vejetaryen) gençlerde, sporla birlikte artan protein gereksinimi bu şekilde her zaman karşılanamayabilir. Dolayısıyla bu grupta yer alan bazı çocuklarda izole soya proteininden elde edilen protein tozlarına ihtiyaç duyulabilir.

Bir diğer grup ise çok seçici beslenen çocuklar. Eğer bu çocuklar aynı zamanda spor yapıyor ve özellikle dayanıklılık antrenmanları uyguluyorsa, vücut dokularında yıkım gelişmemesi için protein desteği gündeme gelebilir.”

SPOR İÇECEĞİ İLE ENERJİ İÇECEĞİ AYNI ŞEY DEĞİL

Kafein, sporcu ergenlerin kullandığı performans takviyelerden biri. Kafeinin çocukluk çağındaki kullanımıyla ilgili çalışma sayısı az. Erişkinler için güvenli kabul edilse de çocuklara önerilmiyor.

Zübarioğlu bu konuda da şunları söyledi: 

“Yüzme, futbol gibi branşlarda ya da uzun süreli dayanıklılık ve güç gerektiren antrenmanlar yapan çocuklarda, spor hekimi kontrolünde ve düşük dozlarda kreatin takviyesi düşünülebilir. Ancak henüz rutin öneri düzeyine ulaşacak kadar yeterli, randomize klinik çalışma yok. 

Çocuk sporcular, spor içecekleri ve jellere de yönelebiliyor. Spor içecekleriyle enerji içecekleri aynı şey değil. Spor içeceklerinde su, şeker ve mineraller bulunur. Bir saatten kısa süreli egzersiz yapanların sporcu içeceğine ihtiyacı yok; yalnızca su yeterli.

Egzersiz süresi bir saatin üzerine çıktığında ya da kişi elit düzeyde, yüksek yoğunluklu antrenmanlar yapıyorsa (bisiklet, triatlon, koşu gibi) antrenmanın her 30 dakikası için ek karbonhidrat alımı gerekebilir.”

KONTROLSÜZ KULLANIMIN SONUÇLARI AĞIR OLABİLİR

Çocukların bu ürünleri çoğunlukla sosyal medyadan, spor salonlarından ya da kas gelişimini ‘idealize‘ eden örneklerden öğrendiğine vurgu yapan Zübarioğlu, çok sayıda ve çeşitte yanlış ve kontrolsüz kullanılan ürünler olduğunu belirtti: 

“Çocuk sporcular neler almıyor ki? Bu durum oldukça endişe verici. Çünkü ürünlerin büyük kısmı denetimsiz ve spor salonlarında kolaylıkla satılıyor. Üstelik bunların birçoğu performansı destekleyen grupta (Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin) bile yer almıyor.

Oksifen türevleri, testosteron preparatları, büyüme hormonu enjeksiyonları, insülin analogları, nitratlar gibi çok sayıda madde kullanılıyor. Erkek sporcularda sık karşılaşıyoruz.

BU ÜRÜNLERİ ÖNERMİYORUZ

Bu ürünlerin hiçbirini önermiyoruz. Çocuklarda sınırlı koşullarda kullanılabilen kreatin, protein tozu ve sporcu içecekleri bile kontrolsüz alındığında ciddi yan etkilere yol açabilir.

Kreatin kas kramplarına, böbrek fonksiyonlarında bozulmaya, gastrit ve astım benzeri sorunlara neden olabilir. Protein tozları böbrek yükünü ve ürik asit düzeylerini arttırabilir.

Sporcu içecekleri ise yüksek karbonhidrat içerikleri nedeniyle çocukların enerjiyi yalnızca bu içeceklerden almaya çalışmasına ve diğer besinleri ihmal etmesine yol açabilir.

Bu durum, ergenlikte görülen düşük enerji alımıyla seyreden; kemik mineral bozuklukları ve hormonal etkilenmelerle giden ‘enerji eksikliği sendromu’na neden olabilir. Ayrıca diş çürükleri ile mide-bağırsak sorunları da görülebilir.”

Kaynak: Diken / Mesude DEMİR