Yeni amatör denizcilik mevzuatına bir bakış

Medyada ve özellikle sosyal medyada bu konuda bir hayli içerik gözüme çarptığından, bu konuda bir yazı yazmaya karar verdim. Öncelikle amatör nedir? sorusuna yanıt vermekle başlamayı uygun gördüm.

TDK sözlüğüne göre amatör: “Bir işi para kazanmak için değil, yalnız zevki için yapan, hevesli, meraklı (kimse); özengen, profesyonel karşıtı, Bir işi meslek veya alan uzmanı olmadan yapan ve acemi” dir. Bu yazıyı okurken zaman zaman bu tanımı hatırlamanızı rica edeceğim.

Öncelikle yeni yönetmeliğin 17 Temmuz 2026’da yürürlüğe gireceğini belirtmek isterim. Eski yönetmeliğin yaklaşık 6 aylık bir ömrü var. Yönetmelik 17 Ocak 2026’da yayımlandı. Dileyen okurlar buradan yönetmeliğin tamamına ulaşabilirler. Amacımız yeni yönetmeliğe genel bir bakış atmaktır. (https://www.resmigazete.gov.tr/17.01.2026)

Öncelikle yeni yönetmelikte Amatör Denizci yeterlilik belgeleri ikiye ayrılmış olduğu görülür. İlk kez bu belgeyi alan eskiden olduğu gibi 24 m (dahil) ehliyet sahibi olamıyor. Yönetmeliğe göre ilk kez başvuran adaylar, önce yönetmelikte detayları mevcut koşulları sağlamak koşuluyla ABD 10 belgesi (10 m dahil) sahibi olabiliyor, daha sonra istenen koşullar yerine getirildikten sonra ADB 24 (24 m dahil) belgesi alınabiliyor.

Yine Bakanlığın ilgili online eğitimlerine katılmak ve ayrıca İdarenin yetkilendirdiği kurum olan Türkiye Yelken Federasyonu’nun akredite kulüplerinde uygulamalı eğitimlerine katılmak şartı korunuyor. Daha sonra sınavlar yine bakanlığın sistemi üzerinden yapılıyor. Yönetmelikte bu yeterlik belgeleri için birtakım belgeler ve işlemler tanımlanmış olduğundan burada tekrarına gerek görmüyoruz.

Amatör denizci adayları veya bu belgelere sahip denizciler iş ve işlemlerini; “Amatör Denizci Bilgi Sistemi (ADBS): ADB ile ilgili sınavlar dâhil tüm iş ve işlemlerin yürütüldüğü, bilgilerinin elektronik ortamda tutulduğu, İdare tarafından hazırlanarak İdare veya yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından kullanılan ve İdarece yönetilen bilgisayar yazılımını” kanalıyla yürütebilecekler. Aynı şekilde İdarede; Amatör denizci kütüğü: ADB kayıtları, belge numarası, kimlik ve iletişim bilgileri, fotoğrafı, teorik ve uygulama eğitimleri, sınav yeri, tarihi ve başarı notu, sağlık raporu ve belge harcı tahsili ve benzeri bilgilerin yer aldığı elektronik ortamda bulunan veri tabanı” bulunmaktadır.

Özel tekne ve özel yat tanımı yönetmelikte şu şekilde verilmiştir: “Özel tekne: Ticari amaç olmaksızın münhasıran gezi, eğlence, spor ve amatör balıkçılık gibi faaliyetlerde kullanılan, ulusal standarda göre ölçüldüğünde gövde boyu (LH) 2,5 metre (dâhil) ile 24 metre (dâhil) arasında olan ve bağlama kütüğüne veya gemi siciline kaydedilerek bağlama kütüğü ruhsatnamesi veya gemi sicil tasdiknamesi düzenlenmiş olan tekneleri” “Özel yat: Yat tipinde inşa edilmiş, kamarası, tuvaleti, lavabosu, mutfağı olan, özel olarak kullanılan, gezi ve spor amacıyla yararlanılan ve ulusal standarda göre ölçüldüğünde boyu (LH) 24 metreden büyük olan gemileri”.

Yönetmeliğin 5. maddesinde özel tekne ve yatların donatımı ve seyrine değinilmiştir. Burada 1. fıkrada teknenin sahiplik belgesinin (bağlama kütüğü ruhsatnamesi veya gemi sicil tasdiknamesinin teknede bulundurulması, 2. fıkrada tam boyu 10 metreye kadar (dâhil) olan özel tekneler bölge, mesafe ve zaman sınırı olmaksızın en az ADB 10 sahibi bir kişinin sevk ve idaresinde seyredeceği, 3. fıkrada 18 yaşından küçük ADB 10 sahibi kişilerin, yanlarında bulunan en az ADB 10 sahibi bir yetişkinin gözetiminde, özel tekneleri sevk ve idare edebilecekleri, 4. fıkrada gövde boyu 24 metreye kadar (dâhil) olan özel tekneleri bölge, mesafe ve zaman sınırı olmaksızın en az ADB 24 veya usta gemici ve üstü yeterlik belgesi sahibi bir kişinin sevk ve idare edebileceği, 5. fıkrada, özel yatlar, ticari yatlar gibi donatılacağı ifade edilmektedir.

Bize göre bu husus sakıncalı olup, faaliyet ve kullanım amacı farklı olan bu teknelerin ayrı ayrı değerlendirilmeleri gerekmektedir. 6. fıkrada yönetmeliğin ekinde bulunan 1.nolu belgeye göre özel teknelerin belli koşulları yerine getirerek başkalarına geçici olarak vermeleri mümkün kılınmıştır. Ancak bu husus amatör denizciler arasında yeterince bilinemeyebilir. Geleneksel olarak eskiden kalma alışkanlıkla “arkadaşıma teknemi verdim” denebilir. Bu hususun belge sahipleri tarafından iyi bilinmesi ve kavranması için İdare’nin yapacağı çalışmalar bulunmaktadır.

Bu hususta sorunlarla karşılaşılacağını öngörüyoruz. Bununla birlikte yönetmelikte özel tekne sahiplerinin eşi ve çocukları için düzenlenen EK-1 yetki yazılarında noter veya liman başkanlığı onayı aranmayacağı yer almıştır. Bu husus olumludur. Ancak tekne sahibi, birisine teknesini kurallar doğrultusunda geçici olarak kullandıracaksa, Liman başkanlığı tarafından onaylanan EK-1 yetki yazıları için 1.000 Türk lirası ücretin Bakanlık Döner Sermaye İşletme Dairesi Başkanlığı hesabına yatırması gerekecektir.

Bu yetki yazısı ücreti, her yıl, bir önceki yıla ilişkin olarak 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında, takvim yılı başından geçerli olmak üzere artırılarak uygulanacaktır. Bu husus amatör denizcilere mali bir külfet getireceğinden, amatör denizciliğin yayılmasında bir engel teşkil edebilir. Cüzi bir ücret alınması veya hiç alınmaması düşünülebilir.

Fıkrada “Dernek veya vakıflara ait özel tekneler ancak dernek veya vakıf tarafından yetki yazısı ile yetkilendirilen üye ve sporcuları tarafından kullanılabilir” denmiştir. Bu fıkra ile ilgili olarak dernek ve vakıfların daimî olarak bu fıkra uyarınca belli bir yazı işlemini takip etmesi gerekecektir. 8. Fıkrada belge istenmeyen tekneler şöyle sıralanmıştır: Makine gücü on beygir gücünden düşük özel tekneleri, sadece kürekle yürütülen makinesiz tekneleri, kanolar/kayaklar ile ulusal ve uluslararası sportif amaçlı kürek sporu tekneleri ile Optimist, Laser, Fin, 420, 470, Pirat, Dragon, Wind Surf gibi yelken sporu tekneleri ve benzeri yarış sınıfı tekneleri”.
Fıkrada ise yönetmelik EK-2’de yer alan Özel Teknelerde Bulundurulması Zorunlu Asgari Emniyet Teçhizatı listesine göre özel teknelerin donatılacağı belirtilmiştir. Yönetmelik yazdırılırken özellikle eklerin de bastırılması önem arz etmektedir. Bu husus gözden kaçabilir.

Ek-2 üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde 12 madde vardır ve özel teknelerde bulunması gereken asgari emniyet teçhizatı sıralanmaktadır: can yeleği, çocuk can yeleği, bu teçhizatların bulunduğu yerlerin işaretlenmesi, manyetik pusula, seyir fenerleri, siyah küre, ilgili işaret teçhizatı, GPS cihazı veya uygulama, dürbün, termometre, barometre, ayna (işaret), düdük ve kampana bulunmayan teknelerde havalı korna, 1 adet 2 kg lık yangın söndürme tüpü ve yangın baltası ( kamaralı, makineli ve kuzineli teknelerde ilave istekler için belgeye bakınız), radar reflektörü, tehlike (işareti) flaması, el feneri, yangın battaniyesi, ilk yardım seti (içerik belirtilmemiş).

Ekin 2. Bölümünde 10 m üzerindeki teknelerin ilave teçhizatlarından söz edilmiş olup, bunlar: biri ışıklı ve 20 m savloya sahip 2 can simidi, 12 metrenin üzerinde bir düdük ve 20 metrenin üzerindeki teknelerde 1 düdük ve kampana, denize çöp atılmasının yasak olduğunu bildiren bir levha, Denizde Canlı Kalma El Kitabı, Amatör Denizci El Kitabı, Can Kurtarma İşaretleri Tablosu, seyir haritaları, cetvel, paralel, pergel, kalem, silgi, tam boyu 15 m üzerindeki özel tekne ve yatlar yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç 2 yıl içinde VHF cihazı ile donatılması (17.07.2028’e kadar, el VHF’mi yoksa sabit VHF’mi açık değildir), yine tam boyu 15 m üzerindeki özel tekne ve yatlar yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç 2 yıl içinde Kişisel Konum Belirleyici İşaret Cihazı ( PLB: Personal Locator Beacon) cihazı ile donatılacağı belirtilmiştir.

Ancak bu kişisel bir cihaz olup, miktarı belirtilmemiştir. Yönetmeliğe göre Sabit AIS Klas B cihazı olan tekneler bundan muaftırlar. Üçüncü bölümde ise önerilen teçhizatlar bulunmakta olup, bunlar; paraşütlü işaret fişeği, el maytabı ve duman kandili, hizmet botu, can salı, RADAR, EPIRB, SART, SSB telsiz telefon ve GSM telefondur. Bu teçhizatların bir özel tekne için fazla kapsamlı olduğunu ve amatör bir zevk ile tekne sahibi olacak bir kişiyi denizden soğutacağı açıktır.

Listenin amaca uygun olarak yeniden ele alınması gereklidir. 10 fıkrada, özel teknelerde seyirde en fazla bulunabilecek kişi sayısı, teknenin uygunluk beyanının dizayn kategorisinin taşıma kapasitesinde belirtilen sayıda olduğu, ancak uygunluk belgesi olmayan özel teknelerde seyirde en fazla bulunabilecek kişi sayısı metre başına bir kişi olmak üzere belirlendiği ve bu sayının her halükârda on iki kişiyi geçemez olduğu vurgulanmıştır. 11. Fıkrada ise özel tekneler, hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamayacağı vurgulanmıştır.

Madde 6’nın 2. Fıkrasında “Denizcilikle ilgili eğitim veren fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokullarının güverte ve makine bölümü mezunları, Deniz Harp Okulu mezunları, Deniz Astsubay Meslek Yüksekokulu güverte ve makine bölüm mezunları ile Mesleki ve Teknik Anadolu Liseleri denizcilik alanı mezunlarına talep etmeleri hâlinde eğitim ve sınav şartı aranmadan ADB 24 verilir.” Yazılmıştır.

Madde 9 ve 10’da , sınavlardan söz edilmiş ve şu hususlar vurgulanmıştır: “ADB sınavları İdare tarafından ADBS’de çevrimiçi olarak en az dört seçenekli çoktan seçmeli test yöntemiyle yapılır. Sınava başvuru yöntemi, sınav öncesi ve sonrası işlemleri ile sınav kuralları İdarenin resmî internet sitesinde duyurulur. Sınavlarda başarılı olmak için 100 tam puan üzerinden en az 70 puan almak gerekir. Sınavlarda; düzlem seyir, denizde çatışmayı önleme kuralları, temel gemicilik ve tekne kullanma, meteoroloji, denizde güvenlik ve denizde haberleşme, ilk yardım ve uluslararası sözleşmeler, tekne, motor ve elektrik bilgisi gibi konuları içeren en az yirmi beş soru sorulur.”

Madde 14’te göze çarpan hususlar şunladır: 1. Fıkra, ADB gemiadamı yeterlik belgesi yerine geçmez, 3. Fıkra, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ve Türkiye’de bulunan yabancı uyruklu kişiler bir başka ülkeden almış oldukları belgenin tanıdığı yetkiler çerçevesinde; kendilerine ait özel tekneleri, EK-1 kapsamında yetki devri yapılmış özel tekneleri veya ikinci fıkrada tanımlı tekneleri kullanabilirler.

Amatör denizci belgelerinin uluslararası denkliğinin yer aldığı 15. Maddede şu husus yer almıştır: “İdare, yabancı bir idare veya kuruluş tarafından düzenlenmiş özel tekne kullanım belgelerinin tümünün denkliğini mütekabiliyet esaslarına uygun olarak kabul edebilir. Bu şekilde denkliği kabul edilen özel tekne kullanım belgeleri ve bu belgeleri düzenlemeye yetkili yabancı idare ve kuruluşlar İdare tarafından ADBS sisteminde güncel olarak yayımlanır”.

Denetim yetkisi madde 17’de yer almış ve “İdare, özel tekneleri, yatları ve kullananları seyir, can, mal ve çevre emniyeti ve bu Yönetmelik kapsamında her zaman denetleyebilir.” denmiştir.

İdari yaptırımlar hususu Madde 18’de yer almış ve tarafımıza göre görece olarak ağır koşullar koyulmuştur. 1. Fıkrada “Yolcu taşıma kapasitesinden fazla kişiyle yola çıkan özel tekneler ve yatlar ile ticari maksatla yolcu veya yük taşıyanlar, “yolculuğuna izin verilmemiş” sayılır ve bunlar hakkında 10/6/1946 tarihli ve 4922 sayılı Denizde Can ve Mal Koruma Hakkında Kanunun 21. maddesi hükümlerine göre işlem yapılır” denmektedir. ( https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.4922.pdf )

2.Fıkrada, “Özel tekne veya yatını ticari faaliyet için kullandıran veya EK-1’de tanımlı yetki yazısı olmadan başkasına kullandıran tekne sahiplerine her bir metre için 2.500 Türk lirası olmak üzere tekne tam boyu üzerinden hesaplanarak idari para cezası uygulanır” denmiştir. Kısaca bir özel tekne ile ticari faaliyet yapmak veya yetki yazısı olmadan teknesini başkasına kullandıran kişiye metre başına 2.500 TL ceza ödeyeceği yazılmıştır. Örnek olarak 5 metrelik bir tekne için bu ceza miktarı 12.500 TL olacaktır.

1. fıkrada ise “ADB belgesi ile kendisine veya başkasına ait özel tekneyi sevk ve idare ederek ticari faaliyette kullanan kişilere her bir metre için 2.500 Türk lirası olmak üzere ticari faaliyette kullanılan özel teknenin tam boyu üzerinden hesaplanarak idari para cezası uygulanır” denmiştir. Ticari faaliyette tekneyi kullanan kişi de bu cezayı öder. Örnek olarak 5 metre tekne için bu miktar 12.500 TL olacaktır. Bir suç için 2 ceza vermek hukuka uygun mudur? Sorusu burada gündeme gelmektedir.
2. fıkrada, “başkasına ait bir özel tekneyi EK-1’de tanımlı yetki yazısı olmadan kullananların Amatör Denizci Belgeleri 6 ay süreyle askıya alınır” denirken 5. Fıkrada “Amatör denizci belgesi olmadığı veya askıda olduğu halde özel tekne kullananlara ve sahibi olduğu amatör denizci belgesinin azami tekne boyunun üzerinde özel tekne kullananlara her bir metre için 2.500 Türk lirası olmak üzere tekne tam boyu üzerinden hesaplanarak idari para cezası uygulanır” yazılmıştır. Örneğin ADB 10 belgesine sahipsiniz ve 22 metrelik bir tekne kullanıyorsanız, buradaki ifadeye göre 22 x 2.500 TL mi ödenecek? Yoksa aşan miktar 12 metre olduğu için 12x 2.500 TL mi ödenecek? Bu husus açık değildir.
3. fıkrada “Nefeste saptanan kan alkol seviyesi (BAC) %0,05 ya da 0,25 mg/ml oranından fazla şekilde özel tekne ile seyredenlerin amatör denizci belgeleri 6 ay süreyle askıya alınır” ve 7. Fıkrada “Yetkili idare tarafından belirlenen hız sınırlarının üzerinde seyreden veya yüzme sahalarına can emniyetini tehlikeye düşürecek mesafede yaklaşan veya seyir, can, mal ve çevre emniyetini tehlikeye atacak şekilde kullananların amatör denizci belgeleri 6 ay süreyle askıya alınır” yer almıştır.
4. fıkrada, EK-2’de yer alan bulundurulması zorunlu asgari emniyet teçhizatını teknede bulundurmayanların seyrine müsaade edilmez ve tekne sahibine her bir metre için 1.000 Türk lirası olmak üzere tekne tam boyu üzerinden hesaplanarak idari para cezası uygulanır. Bu ifadede tüm malzemelerden biri bile eksik olursa, örneğin 5 metre boyunda bir tekne için 5.000 TL ödeneceğini ifade etmektedir.

fıkrada “Yabancı bir ülkeden alınmış ve denkliği kabul edilmiş özel tekne kullanım belgesi sahiplerine bu maddenin dördüncü, altıncı ve yedinci fıkralarında belirtilen ihlalleri gerçekleştirmeleri hâlinde, her bir metre için 2.500 Türk lirası olmak üzere tekne tam boyu üzerinden hesaplanarak idari para cezası uygulanır”. Bu maddenin diğer fıkralarında belirtilen ihlallere yönelik ise aynı kişilere ilgili fıkrada belirlenmiş idari para cezası uygulanır” denmiş ve yabancı bir ülkeden belge almış kişiler bu madde hilafında bulunurlarsa örneğin 5 metre boyunda bir tekne için 7.500 TL ceza ödeyeceklerdir.
fıkrada “Bu maddede yer alan idari para ceza miktarları tekne tam boyu ile metre başına belirlenen ceza miktarının çarpılması sonucu belirlenir ve hesaplamada kullanılacak tekne boyunun tespitinde bir metreden küçük değerler dikkate alınmaz” denmiştir. Örneğin tekne boyu 3.99 metre ise, hesaplamada 3 metre alınacaktır.

12 fıkrada ise “Bu Yönetmeliğe göre verilen idari para cezaları, tebliğinden itibaren en geç 1 ay içerisinde ödenir” denmektedir.

fıkrada “Bu Yönetmelikte belirlenen idari para cezaları, her yıl bir önceki yıla ilişkin olarak 213 sayılı Kanunun mükerrer 298. maddesi uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında, takvim yılı başından geçerli olmak üzere artırılarak uygulanır.” denmiştir. Ancak yukarıda da görüleceği üzere ceza miktarları yüksek tutulduğu için bir de bunların her yıl artırılması sanırım amatör denizcileri denizden koparacaktır.

Kazanılmış yeterlik hakları Geçici madde 1’de yer almıştır.

Sonuç

17 Ocak 2026 tarihli ve 33.140 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak 17 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülen Özel Teknelerin Donatımı ve Özel Tekneleri Kullanacak Kişilerin Yeterlilikleri Hakkında Yönetmelik, amatör denizcilik alanında bazı hususları yeniden düzenlemeyi amaçlamaktadır. İncelenen düzenleme; yeterlik belgelerinin kademelendirilmesi, ,donatım ve denetim esaslarının ayrıntılandırılması gibi konular göze çarpmaktadır. Bu yönüyle yönetmelik, denizde can, mal ve çevre emniyetinin artırılması hedefini açık biçimde önceleyen bir yaklaşım sergilemektedir.

Bununla birlikte yönetmeliğin bazı hükümlerinin, amatör denizciliğin doğası ve yaygınlaştırılması hedefiyle tam anlamıyla örtüşmediği görülmektedir. Özellikle uygulamalı eğitimlerin niteliği ve donatım listelerinin kapsamı, denizcilikle hobi düzeyinde ilgilenen bireyler açısından erişilebilirliği zorlaştırabilecek niteliktedir. Ek-2’de yer alan asgari ve önerilen emniyet teçhizatı listelerinin, küçük ve sınırlı kullanım amacı olan özel tekneler bakımından orantılılık ilkesini zorladığı; bu durumun amatör denizciliğe yeni katılımları caydırıcı bir etki yaratabileceği değerlendirilmektedir.

Öte yandan, özel teknelerin başkalarına kullandırılmasına ilişkin getirilen usul ve ücretlendirme ile idari para cezalarının tekne boyu üzerinden yüksek tutarlara ulaşması, yaptırım–fiil dengesi bakımından tartışmaya açıktır. Aynı fiilden hem tekne sahibine hem de kullanıcıya ayrı ayrı idari para cezası uygulanması ihtimali, “bir fiil için birden fazla ceza” ilkesinin sınırları bağlamında hukuki belirsizlikler doğurmaktadır. Benzer şekilde, belge kapsamının aşılması hâlinde cezanın teknenin tamamı üzerinden mi yoksa aşan kısım üzerinden mi hesaplanacağına ilişkin açıklık bulunmaması, uygulamada idare ile kullanıcılar arasında ihtilaflara yol açabilecek niteliktedir.

Sonuç olarak, söz konusu yönetmelik; amatör denizcilik faaliyetlerini disiplin altına alma ve emniyet standartlarını yükseltme amacı bakımından önemli bir adım olmakla birlikte, bazı hükümlerinin amatörlük ilkesine uygunluk, ölçülülük ve uygulama kolaylığı açısından yeniden değerlendirilmesine ihtiyaç duyduğu görülmektedir. Amatör denizciliğin deniz kültürünün gelişmesindeki rolü dikkate alındığında, mevzuatın güvenliği sağlarken aynı zamanda denizi erişilebilir ve cazip kılan bir dengeyi gözetmesi önem arz etmektedir. Bu çerçevede, uygulamadan elde edilecek geri bildirimler doğrultusunda yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi ve amatör denizciliği teşvik edici yönde revizyonların yapılması hem idare hem de denizci topluluğu açısından daha sağlıklı sonuçlar doğuracaktır.

Uluç HANHAN
www.uluchanhan.net

Not. Fotoğaflar için Kerem Hanhan’a teşekkürler…