Bir önceki yazımda, “Sesimizi duyan var mı?”  sorusu ekseninde kılavuzluk ihale sürecine dair derin endişelerimi ve teknik değerlendirmelerimi paylaşmıştım. Ne yazık ki bu çağrılar karşılık bulmadı ve sessiz çığlıklar devam etmekte ; ihaleler herhangi bir yapısal değişikliğe gidilmeden neticelendirildi ve hızla devir teslim süreçlerine geçildi. Geldiğimiz noktada, kılavuzluk hizmetlerinin ve bu sistemin can damarı olan kılavuz kaptanların , firmaların insafına bırakılarak kendi kaderlerine terk edilişini izlemekteyiz .Bu yazıda, başlıkta tercih ettiğim ironi ile ihale sonrası elde edildiği varsayılan “kazanımları” ve sektörü bekleyen olası riskleri masaya yatırmak istedim. Belirtmeliyim ki; burada paylaştığım tüm görüşler tamamen kendi şahsi muhakememin ürünüdür; herhangi bir kurum, firma , STK veya üçüncü şahısla ilişkilendirilemez. Gönül isterdi ki, bu tür bir sorumluluk reddi beyanına ihtiyaç duymadan, özgürce ve kimseyi zorda bırakmadan fikirlerimi ifade edebilseydim.

Rakamların dili, resmin tamamını görmek için en berrak aynadır. Ben de mesleki disiplinim gereği, süreci duygusal yaklaşımlardan arındırıp somut verilerle analiz etmeyi tercih ediyorum. Aşağıdaki tablo tümevarım metoduyla ; ihale şartnamelerinde yer alan 2024 yılındaki GSH’nın yüzde 3 teminat bedeli , teminat bedeline göre 2024 yılı Gayri Safi Hasıla (GSH) ve TCMB 2024 yılı Efektif Satış ortalama USD döviz kuru (1 USD = 32,51 TL) ışığında, işletmeleri bekleyen finansal dar boğazı tüm çıplaklığıyla gözler önüne sermektedir.

Kılavuzluk ihale oranları tahmin tablosu (2024)

Not: GSH ( Gayri Safi Hasıla)

Veriler açıkça gösteriyor ki; istisnai birkaç bölge dışında kamu payı oranları, GSH’nın yüzde 80 ila

yüzde 90’ı gibi sürdürülebilirliği imkansız seviyelerde gerçekleşmiştir. Kamunun bu süreçten elde edeceği gelir, zaman içerisinde yüzde 6,5 – yüzde 30 arasında değişen kamu payı oranlarının oldukça üzerinde gerçekleşecektir.

Birde firmaların kabaca yaklaşık giderlerine aşağıdaki tablodaki yıllık tahmini rakamlarla bir göz atalım ve karşılaştırma yapalım. Burada aldığım rakamlar idarenin yönetmelikle belirlediği asgari kılavuz sayısına ve uygulamada olabilecek rasyonel asgari personel sayısına göre hesaplanmıştır. Sosyal haklar ve bunlara ait giderler bu hesap içine dahil edilmemiştir.

Tahmini yıllık gider tablosu

Not : KK= Kılavuz Kaptan

Yukarıdaki gider tablosunda firmaların ana gider kalemi olan KK brüt ücretleri %40 civarı gelir vergisi ve diğer yasal kesintiler dahil edilerek aylık 7.000 USD kabul edilmiştir . Meslekte bugüne kadar edinilen kıdem , kazanılan nakti ve sosyal haklar vs sıfırlanma nedeniyle göz ardı edilmiştir. Ayrıca bölgelerde çalışacak asgari uygulanabilir kılavuz kaptan sayısı mevcut trafik yoğunlukları ve verimli çalışabilme kriteri dikkate alınarak gösterilmiştir. Tablo bize ihale sonuçlarının ve dağılımın ne kadar adaletsiz olduğunu ve özellikle sistemin olmazsa olmaz ana unsuru Kılavuz Kaptanların mevcut çalışma koşullarının finansal açıdan azalacağını ortaya koymaktadır. Meseleye sadece Kılavuz Kaptanlar açısından değil Kılavuzluk firmalarında çalışan diğer personelin istihdamı ve çalışma koşulları açısından bakmak gerekiyor . Burada açıkça halihazırda çalışanların mevcut

durumlarından daha düşük şartlarla çalışacağı ve bir kısmının da istihdam dışı kalacağını tahmin edebiliriz. Peki bu sistemin kaybedeni çok kazananı kimler/kurumlar olacak ?

Mevcut personel maliyetleri, operasyonel yükümlülükler ve ağır vergi yükü göz önüne alındığında; işletmelerin kâr etmesi bir yana, sadece hizmeti ayakta tutabilmek için öz kaynaklarını eritmek zorunda kalacakları aşikardır. Ticari hayatın olağan akışı gereği, bu mali sıkışıklığın faturası ilk olarak personel ücretlerine, sağlık sigortalarına ve çalışma standartlarına kesilecektir. Bu tehlikeli gidişat, sektörün paydaşları tarafından defalarca dile getirilmiş olsa da, finansal entropinin hizmet kalitesini ve seyir emniyetini aşındırması kaçınılmaz görünmektedir.

“6102 sayılı TTK Madde 11- 1) Ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir.”

Oysa Türk Ticaret Kanunu (TTK), ticari işletmeyi “kâr sağlamayı hedefleyen, devamlı ve bağımsız” bir yapı olarak tanımlar. Tablolar ise bu tanımın tam aksini —yani sistematik bir zarar modelini— işaret ediyor. Peki, firmalar neden bu rasyonel olmayan taahhütlerin altına girdiler?

İncelediğimizde, ihalelerin büyük oranda düşük sermayeli yeni oluşumlar veya sektörel genişleme hedefleyen denizciliğin diğer kollarında faaliyet gösteren firmalar tarafından kazanıldığını görüyoruz. Bu firmaların sahipleri veya tüzel kişilikler denizcilik sektörünün römorkör işletmesi , gemi ve liman işletmesi gibi alanlarında da faaliyet göstermektedir. Kılavuz kaptanların kurduğu köklü firmalar ise yegane iş alanlarını korumak adına bir varoluş mücadelesi vermektedir. Tüm ihale alan firmaların , “koşulların kısa vadede lehte değişeceği” ve kazanılmış hakların korunacağı umuduyla bu yükü sırtlandıkları sezilmektedir; ancak bu yeni oluşan firmalar hukuken sadece sermayeleri oranında sorumlu olacaklardır . Her ne şekilde olursa olsun ihale sisteminin getirdiği bu olumsuz sonuçlar , bir iki firma hariç kazanan tüm firmaların , ticari karı olmayacak bu faaliyeti sürdürebilmeleri pek mümkün gözükmemektedir.

Kısa vadede bile sürdürülebilirlik vadetmeyen bu manzara, Gabriel Garcia Marquez’in “Kırmızı Pazartesi” romanını anımsatıyor. Kılavuzluk hizmeti, herkesin bildiği ama kimsenin önlemek için harekete geçmediği bir sona doğru sürükleniyor. İdarenin / Hazinenin kılavuzluk firmalarının gayri safi hasılalarından elde ettiği gelirlerin yanında firmalara/ Kılavuz kaptanlara kesilen nakti cezalardan, periyodik zorunlu eğitim ücretlerinden ve lisans bedellerinden elde ettiği bu hatırı sayılır kaynağın ne kadarının emniyete ve kılavuzluk çalışma ortamına geri döneceği büyük bir muammadır. Bugüne kadar kılavuzluktan elde edilen gelirlerin bu hizmet alanına gözle görülür bir geri dönüşü olmadı , umarım elde edilecek gelirlerin önemli bir kısmının bu mesleğin ve hizmetin uluslararası standartlar çerçevesinde yürütülmesi için sektörün ihtiyaçları doğrultusunda harcanır .

Sonuç olarak, kaotik ve belirsizliklerle dolu yeni bir döneme yelken açıyoruz. Tüm paydaşların huzurla çalışabileceği bir zemin temenni etmekten başka bir yol görünmüyor. Şurası kesin ki; bir noktada iyileştirmeler yapılacaktır, ancak hiçbir “yeni” düzenlemenin, eski finanse edilebilir emniyetli ve istikrarlı yapının yerini tutmayacağı gün gibi ortadadır. Bindik bir alamete nereye gittiğimiz belli değil . Kılavuzluk hizmeti verenler karanlık bir odada kara kediyi arıyorlar; umalım ki kara kedi gerçekten orada olsun .

Kapt. A. Harun Özdamar

İskenderun 05.04.2026

The post Kılavuzluk İhale sonucu elde edilen kazanımlar appeared first on Denizcilik Dergisi.