Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından hazırlanan Gemi Geri Dönüşüm Tesislerinin Yetkilendirilmesi Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yeni düzenlemeyle birlikte, 8 Mart 2004 tarihli eski Gemi Söküm Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldı.

Yeni yönetmelik, Türkiye’de faaliyet gösteren gemi geri dönüşüm tesislerinin “2009 Gemilerin Emniyetli ve Çevreye Duyarlı Geri Dönüşümü Hakkında Hong Kong Uluslararası Sözleşmesi” kapsamında yetkilendirilmesini, çalışma esaslarını ve kurallara uymayanlara uygulanacak yaptırımları düzenliyor.

5 yıllık yetki belgesi ve kamera takibi zorunluluğu

Yönetmelik kapsamında, şartları karşılayan tesislere Bakanlık tarafından beş yıla kadar geçerli gemi geri dönüşüm yetki belgesi verilecek. Tesis yetkilileri, belge süresi dolmadan en az 60 gün önce yenileme başvurusu yapmakla yükümlü olacak.

Tesislerin sınırları ve çalışma alanları, kapalı devre kamera sistemi (CCTV) ile kesintisiz olarak kontrol edilecek. Görüntü kayıtları, en az iki ay veya sökülen geminin tesisteki geri dönüşüm süresi boyunca saklanacak. Ayrıca personelin, araçların ve iş makinelerinin giriş-çıkış kayıtları dijital olarak tutulacak ve en az üç ay boyunca muhafaza edilecek.

Gemiye özel geri dönüşüm planı ve çevresel izleme

Geri dönüşüme alınacak her gemi için söküm işleminden önce rehberlere uygun, gemiye özgü bir Gemi Geri Dönüşüm Planı (SRP) hazırlanacak ve Bakanlık onayına sunulacak. Bu plan onaylanmadan ve “Uluslararası Geri Dönüşüme Hazır Sertifikası” ile birlikte Liman Başkanlığına bildirim yapılmadan gemiler tesise yanaştırılamayacak.

Tesisler, geri dönüşüm faaliyetleri sırasında ortaya çıkan tehlikeli maddelerin ve atıkların deniz veya toprak ortamına sızmasını önleyecek altyapıyı sağlamak zorunda olacak. Tesislerin deniz çevresine etkilerini takip etmek amacıyla su kolonunda, deniz sedimanında ve canlılarda kriterlere uygun olarak yıllık izleme çalışmaları yapılacak ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına sunulacak.

Kurallara uymayanlara ağır para cezaları yolda

Yönetmelik hükümlerine ve onaylanan planlara aykırı hareket eden tesis yetkililerine, donatanlara ve ilgililere uygulanacak idari para cezaları belirlendi.

Belirlenmiş gemi geri dönüşüm tesisleri dışında izinsiz söküm yapılması halinde; işin sorumlusu gerçek veya tüzel kişiye 1 milyon TL, gemi donatanına 1 milyon TL, taşınmazın hak lehtarı işletmeye 1 milyon TL ve geri dönüşümde çalışan her bir personele 100 bin TL idari para cezası verilecek.

Bakanlıkça durdurulan işlerde izinsiz çalışma yaptıranlara 1 milyon TL, başlama bildirimini yapmadan söküme başlayanlara ise 500 bin TL ceza kesilecek.

Faaliyetlerini Gemi Geri Dönüşüm Tesis Planı’na (SRFP) veya gemiye özgü plana (SRP) uygun yürütmeyenlere 100 bin TL, denetimlerde istenen bilgi ve belgeleri sunmayan veya belge saklayan tesislere 500 bin TL ceza uygulanacak.

Söz konusu eylemlerin bir takvim yılı içinde ikinci kez tekrarlanması halinde cezalar bir kat artırılacak. Üçüncü tekrarda ise tesisin yetki belgesi 3 ay süreyle askıya alınacak ve tesise yeni gemi yanaştırılmasına izin verilmeyecek.

İş durdurma ve yetki iptali şartları

Oluşturulan İnceleme, Tespit ve Denetim Komisyonu (İTDK), tesislere haber vermeden program dışı denetimler yapabilecek. Denetimlerde insan sağlığı, iş güvenliği veya çevre kirliliği açısından ciddi risk oluşturan acil bir durum saptanırsa, komisyon Bakanlık kararını beklemeden işi derhal durdurma yetkisine sahip olacak. Bu kararlar mülki idare amirleri ve kolluk kuvvetleri vasıtasıyla aynı gün içinde yerine getirilecek.

Ayrıca tesis ortaklık yapısındaki şirket hisselerinin yüzde 50’sinden fazlasının devredilmesi, taşınmaz kullanım hakkının sona ermesi veya tesis kapasitesinin en az yüzde 20 oranında değişmesi durumlarında mevcut yetki belgeleri geçerliliğini yitirecek.