Osmanlı Beyliği’nin erken tarihinde 1326 yılı, basit bir fetih olayı olmanın ötesinde, kurumsal bir dönüşümün miladı olarak öne çıkar. 6 Nisan 1326’da Orhan Bey’in komutasında gerçekleşen Bursa’nın alınması, uzun soluklu bir kuşatmanın sonunda sulh yoluyla sonuçlanmıştır. Babası Osman Gazi döneminde başlayan abluka, yaklaşık dokuz ila on yıl sürmüş, bu süreçte şehrin çevresindeki stratejik noktalar tek tek ele geçirilmiştir.
Mudanya limanı ve Orhaneli (Atranos) gibi yerleşimler kontrol altına alınarak Bursa’nın Bizans’la olan bağlantısı kesilmiştir. Orhan Bey, babasının başlattığı stratejiyi bozmadan sürdürmüş, şehri ikmalden yoksun bırakarak direncini kırmıştır. Bizans tekfuru Saroz (bazı kaynaklarda farklı adlarla anılır), yardım umudunun kalmadığını görünce teslim şartlarını müzakere etmek üzere elçiler göndermiştir.
Anlaşma, tipik bir “istimalet” politikası örneği sergiler: Şehre giren Osmanlı kuvvetleri halka zarar vermeyecek, yağma ve esir alma olmayacaktır. Gitmek isteyenler mallarıyla birlikte güvenli biçimde Gemlik üzerinden İstanbul’a ulaşabilecektir. Tekfur, teslim karşılığında 30 bin altın ödemeyi kabul etmiştir. 6 Nisan 1326’da Orhan Bey, Pınarbaşı kapısından şehre girmiştir. Bu fetih, kılıç zoruyla değil, uzun vadeli abluka ve müzakereyle elde edilen başarıların dikkat çekici bir örneğidir.
Bursa’nın Osmanlılar için taşıdığı değer, askeri zaferin ötesindedir. Fetihle birlikte beyliğin merkezi Yenişehir’den Bursa’ya taşınmıştır. Şehir, 1326’dan 1361’e kadar yaklaşık 35 yıl boyunca Osmanlı Beyliği’nin başkenti olarak kalmıştır. Bu dönemde Orhan Bey burada ilk Osmanlı parasını bastırmış, saray, cami, imaret ve hamam gibi yapılar inşa ettirmiştir. Hisar içi Saint Elias Manastırı gibi Bizans dönemine ait yapılar cami ve medreseye dönüştürülmüş, Orta Anadolu’dan gelen Türkmen aileler ile Ahiler teşvik edilerek nüfus yapısı güçlendirilmiştir.
Bursa, ticaret yolları üzerindeki konumu ve ipek üretimiyle ekonomik bir merkez haline gelmiş, aynı zamanda kültürel ve idari bir çekim noktası oluşturmuştur. Bu fetih, Osmanlı Beyliği’nin göçebe uç beyliği niteliğinden yerleşik bir siyasi yapıya geçişini hızlandırmıştır. Coğrafi konumu sayesinde hem Anadolu içlerine hem de Rumeli yönündeki genişleme için stratejik bir üs işlevi görmüştür.
Bizans’ın Bitinya bölgesindeki hakimiyeti kalıcı biçimde sarsılmış, İstanbul’un kapılarına kadar ilerlemenin yolu açılmıştır. Fetih sonrası uygulanan adil yönetim ve can-mal güvenliği politikası, yerel halkın bir kısmının Osmanlı tarafında kalmasını sağlamış, uzun vadede istikrarı desteklemiştir. Tarihsel perspektiften bakıldığında 1326 Bursa fethi, tesadüfi bir olay değil, bilinçli ve planlı adımların sonucudur.
Orhan Bey’in sabırlı yaklaşımı, babasının vasiyetini tamamlamış ve devletin teşkilatlanmasında yeni bir çağ başlatmıştır. Bugün Uludağ’ın eteklerinde yükselen tarihi Bursa, o dönemin izlerini hâlâ taşımaktadır. Bu olay, yalnızca bir şehrin alınması değil, aynı zamanda bir devletin temellerinin güçlendirilmesi ve kurumsal kimliğinin şekillenmesi olarak okunmalıdır. Erken Osmanlı tarihinde fetihler, toprak kazanmanın ötesinde, idari süreklilik ve kültürel entegrasyonun da anahtarı olmuştur.
Umut Meriç Berberoğlu