B12 vitamini, nadir görülen bir genetik bozukluğun tedavisinde kilit rol oynayabilir

Tarih:
16 Kasım 2026
Kaynak:
Max Planck Yaşlanma Biyolojisi Enstitüsü
Özet:
Bilim insanları, B12 vitamininin, büyüme sorunlarına ve gelişimsel gecikmelere neden olan nadir bir hastalık olan Verheij sendromuyla bağlantılı genetik bir mutasyon taşıyan solucanlardaki gelişimsel anormallikleri büyük ölçüde tersine çevirdiğini keşfetti. İnsan hastalarda da benzer metabolik değişiklikler tespit edildi ve bu yaygın vitaminin nadir genetik hastalıklar için yeni tedavilere ilham verebileceği olasılığı ortaya çıktı.

B12 vitamini ile ilgili şaşırtıcı bir keşif, nadir görülen genetik bozuklukların anlaşılması ve potansiyel olarak tedavi edilmesi için yeni olanaklar açabilir. Araştırmacılar, bu vitaminin, gelişimsel gecikmelere, büyüme geriliğine ve kısa boya neden olan nadir bir insan hastalığı olan Verheij sendromuyla ilişkili genetik bir mutasyon taşıyan minik solucanlardaki gelişimsel sorunları düzeltebildiğini buldu.

Bulgular, hücrelerin protein üretmek için kullandığı genetik talimatları hazırlamaya yardımcı olan RNA ekleme adı verilen hücresel bir süreç üzerinde yoğunlaşmaktadır. Ekleme sırasında, haberci RNA’nın gereksiz kısımları çıkarılır ve kalan bölümler doğru sırayla bir araya getirilir. Bu süreç yanlış gittiğinde, temel hücresel işlevleri bozabilir ve ciddi gelişimsel bozukluklara katkıda bulunabilir.

Splice işleminden sorumlu genlerdeki mutasyonlar Verheij sendromu gibi rahatsızlıklara neden olabilir. Bu genetik değişikliklerin etkilerini daha iyi anlamak için bilim insanları, ilgili bir mutasyonun laboratuvar modelinde büyüme ve metabolizmayı nasıl etkilediğini araştırdılar.

B12 Vitamini Solucanlardaki Gelişimsel Kusurları Tersine Çeviriyor

Bu keşif, biyolojik araştırmalarda yaygın olarak kullanılan küçük bir yuvarlak solucan olan C. elegans ile yapılan deneylerden ortaya çıktı . Araştırmacılar başlangıçta yaşam süresini etkileyen daha önce bilinmeyen genleri ararken, RNA ekleme işleminde rol oynayan bir gendeki mutasyonu incelemeye başladılar. Aynı gen, insanlarda Verheij sendromuyla da ilişkilidir.

Mutasyonu taşıyan solucanlarda, insanlardaki rahatsızlığın önemli özelliklerine benzeyen sorunlar gelişti. Büyümeleri önemli ölçüde yavaşladı ve normalden daha küçük kaldılar.

Bu durumun nedenini araştırmak için bilim insanları genetik taramalar yaptılar ve solucanların metabolizmasını analiz ettiler. Mutasyonun, B12 vitaminine bağlı olan ve sağlıklı büyüme ve normal hücresel aktivite için gerekli olan belirli metabolik yolları bozduğunu keşfettiler.

Araştırmacılar daha sonra ilave B12 vitamini sağlamanın bu değişiklikleri ortadan kaldırıp kaldıramayacağını test ettiler. Şaşırtıcı bir şekilde, tedavi etkilenen metabolik süreçleri normale döndürdü ve mutasyonla ilişkili gelişimsel anormallikleri düzeltti.

“RNA işlemenin temel bir sürecindeki bir değişikliğin, B12 vitaminine bağlı metabolizma üzerinde bu kadar hedefli bir etkiye sahip olduğunu görmek bizi şaşırttı,” diyor çalışmanın ilk yazarı Jonathan Kölschbach. “Daha da heyecan verici olan ise, bu değişikliğin sonuçlarını solucan modelinde B12 vitamini kullanarak büyük ölçüde düzeltebilmemizdi.”

B12 Vitamini Nadir Görülen Genetik Bir Hastalığın Tedavisinde Yardımcı Olabilir mi?

Araştırmacılar, bulgularının insanlar için de geçerli olup olmadığını incelemek amacıyla, insan hücrelerinden elde edilen kamuya açık veri kümelerini incelediler. Ayrıca, Köln Üniversitesi Hastanesi’nde nöropediatrist olan Hormos Dafsari ile işbirliği yaparak Verheij sendromu teşhisi konmuş hastalardan kan örnekleri topladılar.

Bu araştırmalar, insanlarda da benzer metabolik değişikliklere dair kanıtlar ortaya koydu ve solucanlarda etkilenen B12 vitamini ile ilgili yolların insanlardaki rahatsızlıkta da rol oynayabileceğini düşündürdü.

Sonuçlar umut verici olsa da, araştırmacılar B12 vitamini takviyesinin Verheij sendromlu kişilerde semptomları iyileştirip iyileştiremeyeceğini henüz belirleyemediler. Solucanlarda gözlemlenen faydaların hastalar için bir tedaviye dönüştürülüp dönüştürülemeyeceğini belirlemek için ek çalışmalar gerekecektir.

Bu keşif aynı zamanda daha geniş bir olasılığı da gündeme getiriyor. Metabolik bozukluklar, hatalı RNA eklenmesinden kaynaklanan hastalıklara, bilim insanlarının daha önce fark ettiğinden daha önemli ölçüde katkıda bulunabilir. Bu bağlantıları anlamak, araştırmacıların Verheij sendromunun ötesine geçerek diğer nadir genetik rahatsızlıkları da kapsayabilecek yeni tedavi stratejileri belirlemelerine yardımcı olabilir.

Max Planck Yaşlanma Biyolojisi Enstitüsü Direktörü ve çalışmanın baş yazarı Adam Antebi, “Çalışmamız, model organizmalar üzerinde yapılan temel araştırmaların insan hastalıklarına dair yeni bilgiler sağlayabileceğinin iyi bir örneğidir” diyor. “Temel bir biyolojik soru, uzun vadede tıbbi açıdan da önem kazanabilecek yeni bir yaklaşıma yol açabilir.”


Haber Kaynağı:

Max Planck Yaşlanma Biyolojisi Enstitüsü tarafından sağlanan materyaller.