Teknen varsa derdin büyük!

Amatör denizcilikte en önemli unsur bir tekne sahibi olmak… Ama tekneyi aldıktan sonra da en önemli konu teknenizi nereye bağlayacağınız… Yazıları amatör denizcilere rehber olan Ali Boratav, marina ve barınaklarımızın rakamsal durumunu ele aldı, ücretlerini yurt dışındaki marinalarla karşılaştırdı. Çözüm önerileri de sunduğu analizine ise “Tekneler Kaçtı” başlığını attı.

Tekneler kaçtı, marinalar şokta, kamu yönetimi suskun

Son zamanlarda 3 amatör denizci yan yana gelse, konu hemen irili ufaklı bir tekne sahibi olmanın ve bu tekneye bakmanın aşırı maliyetlerine geliyor; cümleler Türkiye’de denizciliğin artık bir hayal olduğuyla başlayıp, tekneyi yurt dışına çıkarmaya ya da satmaya yöneliyordu.

En önemli maliyet kalemi de Akdeniz çanağındaki alternatifleri 3’e, 4’e katlayan marina ücretleriydi.

Bu tablo 2025’te esnedi, 2026’de ise ters yüz olmaya başladı. Marinaların altın çağı sarsılıyordu. Nitekim bu yıl marinaların pek çoğu zam yapamadı, aksine üst segment marinalarda indirimler başladı. Mesela…

  • Pandemi döneminde kapısının önünde 300 teknelik bekleme listesi olan ünlü bir Güney Ege marinasında şu anda 100 teknelik boş yer var.
  • Bugüne kadar en fazla rağbet gören Göcek marinalarının tümünde şu anda boş yer bulmak ve pazarlık yapmak mümkün.
  • Şu anda marinalarda Türkiye genelinde yüzde 10-15 gibi bir boşluk var.
  • Marinaların pek çoğunda yüzde 10’luk müdür indirim hakkı, yüzde 20-25’lik sadık müşteri indirimi kullanılmaya başlandı; kontrat ile birlikte sunulan ek avantajlar artırılmakta.
  • Son fuarlarda büyük bir marina grubunun yüzde 40’a varan indirimli fiyat sunduğu konuşuluyor.

Rüzgar tersine dönüyor gibi, ama neden?
Sistem yeniden dengelenir mi, ama nasıl?

GENEL TABLO…

Pandemi döneminde denize ilgi birden patladı. Bir yandan lüks segmentte sıfır mega yatlar, süper yatlar… Bir yandan da orta segmentte filosunu yenilemek isteyen Yunanistan ve Hırvatistan charter şirketlerinden kıyılarımıza gelen 3-5 yıl kullanılmış tekne istilası.

Bir anda marinalara yönelik talep yüzde 50 seviyelerinde arttı.

Talep öyle bir noktaya geldi ki…

2020-2022 arasında marinalar küçük tekneleri 10-12 metre boy hesabıyla ücretlendirmeye başladılar.

Örneğin, sene 2023, Fethiye’de bir küçük iskeleden tanıklık:
“Müşteri geldi. İskeledeki iki tekneyi işaret etti. ‘Bu ikisi yılda kaç euro veriyor?’ diye sordu. ‘Çıkar bunları iki katını ödeyeyim’ diye teklif etti.”

SAYILAR KONUŞUYOR

Talep fazlasının sayılarla ifadesi de şöyle:

Ulaştırma Bakanlığı’nın (UAB) 2025 rakamlarına göre özel tekne sayısı: 137.000.

Bu teknelerin ne kadarı hangi boyda, yelkenli mi motoryat mı, kaç yaşında?
UAB bu rakamları bir devlet sırrı gibi saklıyor. Ama tahminlerimize göre…

Kabaca 1/3’ü, yani 7-8 metreden büyük 40.000-45.000’i barınma gereksinimi duyuyor.

Ayrıca son yıllarda artan sayıda yabancı bandıralı tekne var.

Bunların küçük bir azınlığı Türkiye marinalarında yerleşik uluslararası denizciler. Büyük çoğunluğu KDV, ÖTV, bağlama kütüğü harcı gibi kamu ödemelerinden kaçınıp, Marshall Adaları, İngiltere, Polonya, Malta, Malezya gibi yabancı bayrak peşine düşenler.

Bunların sayısı da 5.000-10.000 civarında.

(Önemli not: Burda vergi kaçakçılığı değil bir aşırı maliyetten kaçınma, uluslararası yasal boşlukları kullanarak daha ekonomik rakamlarla bir tekne sahibi olma durumu söz konusu.) 

Yani yaklaşık 50.000 teknelik bir marina talebi var.

UAB 2025 rakamlarına göre, mevcut 65 marinanın denizde 18.261, karada 6.467, toplamda 24.728 teknelik kapasitesi var.

Bu açıklamada da bir tuhaflık ile karşı karşıyayız: Bakanlık kaçak iskeleleri, yat mola noktalarını, belediyelerin işlettiği barınak ve rıhtımları hesaba katmıyor. En önemlisi de resmi izni olmayan tesisleri.

En yoğun konaklama bölgesi olan Muğla kıyılarını bu çerçevede mercek altına aldım ve tüm iskeleleri, barınakları, marinaları, kışlama amaçlı özel tekne çekek alanlarını tek tek saydım.

Sonuç şöyle:

  • UAB verilerine göre Muğla denizde konaklama sayısı 7.043, karada 2.500 tekne.
  • Benim sayımıma göre ise denizde 9.282, karada 4.765.
  • Toplamda resmi rakam 9.543, benim rakam 14.047.
  • Yani arada yüzde 50’lik bir fark var.

Bu da Türkiye geneline yansıtılınca 24.728 teknelik resmi tekne yatak sayısını 37.000’e çıkartıyor.

Ama bu rakam yine de 50.000’lik talebi karşılamıyor. Kabaca 13.000 talep fazlası var.

Peki nerede bu 13.000 tekne?

Cevap: Bu tekneler yurtdışına kaçtı. Ya da açıktalar. Yani marinalardan ve ücretleri marinalarla yarış eden balıkçı barınaklarından ayrılıp, bir koya demiri attılar.

NEDEN BÖYLE OLDU?

Sebep, tamamen duygusal !

Sektörün pişkin yerelleri şöyle derler;
“Deniz fakiri sevmez” ya da “Madem denizcisin, o halde ödeyeceksin!”

Sonuç: Abartılı maliyetler bütçeleri perişan edecek seviyeye geldi.

Devletin aldığı KDV, ruhsat vs harçlar… Bir otomobil servis ücretine göre 2-3 kat yüksek bakım, işçilik ücretleri… Türkiye’de üretiliyor olsa bile euro bazında 2-3 kat yüksek fiyatlı yedek parçalar…

Bir örnek vereyim: Bu teknelerde en basit mineral yağ kullanılır ve XXX markasının oto sanayinde 1000 TL’ye satılan yağına ünlü motor markaları içine manasız bir madde ekleyip ve kendi YYY etiketlerini yapıştırıp 3-4 kat fazla fiyata tekne motoruna doldururlar.

Ve en ciddi darbe marina ücretlerimiz.

Orta segment bir marinada pandeminin yarattığı altın dönemde 2021-2025 toplam 5 yıldaki yıllık bağlama ücreti artışı şöyle örneklenebilir:

  • 2021: 3.800 euro
  • 2022: 4.900 euro
  • 2023: 7.600 euro
  • 2024: 10.700 euro
  • 2025: 14.200 euro
    (Bu artışın içinde devletin aniden uyguladığı yüzde 20 KDV eklentisi var.)

Sonuç: 5 yılda euro bazında yüzde 268’lik, yani 3.7 kat artış.

YİĞİDİ ÖLDÜR HAKKINI VER

Orta segment marinaların çoğu 2026’da yıllık ücrete zam yapmadılar ya da yapamadılar.  Ama Akdeniz marinalarına bakınca sahiden bizim ülkede ücretler hala katmerli.

Merak ettim, bu rakamlara farklı pencerelerden bakmaya çalıştım. Tablo şöyle:

2021 -2026 yılları arasındaki 5 yılda orta segment marina ücreti 3.800’den 14.200 euro’ya çıkmış. Yani euro bazında birleşik artış yüzde 268, fiyat katlanma derecesi de 3.7.

Ocak 2021– Aralık 2025 dönemi, 5 yıllık enflasyon…

TÜİK ölçümüne göre, TL bazında resmi birleşik enflasyon yüzde 617; fiyat artışı 7.2 kat.

ENAG bağımsız ölçümüne göreyse, birleşik enflasyon yüzde 2350. Yani ENAG sepetine göre artışta 24.5 kat söz konusu.

Bir diğer boyut… Denizciler marinada bir tür ev kirası ödüyorlar.

Eski kiracıların ev kiraları (yasal artış oranı): 5 yıllık birleşik artış yüzde 300. Yani 4 kat. (10.000 TL olan kira 40.000 TL oluyor.)

Yeni kiracılar (BETAM ve sahibinden.com verilerine göre) için durum farklı: 5 yıllık birleşik artış yüzde 1.443, yani 15.4 kat artış yaşanıyor.
(10.000 TL’ye tutulan ev için 5 yıl sonra istenen rakam 150.000 TL olmuş.)

EURO BAZINDA HESAP

1 Ocak 2021–31 Aralık 2025 arasında euro 9 TL’den 50.5 TL’ye çıkıyor. Yani yüzde 458 ve 5.6 kat artış.

Ev kirasının 5 yıllık 15.4 katlık artışını euro kur artışıyla birlikte hesapladığınızda, 5 yıl sonunda euro bazında 2.75 kat daha fazla ödeme yapacağınız ortaya çıkıyor. Oysa marina ücretleri euro bazında 5 yılda 3.7 kat artmış durumda.

Yani… Ev kirasına göre marina ücretinde ekstra artış görülüyor. Nitekim 2026 yılında marina ücretleri yanı sıra ev kirası artışlarında da bir duraklama var.

Ama bu hesabı ENAG bağımsız verileriyle yaptığınızda sonuç farklı. 5 yıllık euro bazındaki birleşik enflasyon yüzde 335’dir.

Bu da euro bazında ENAG fiyat artışının 4.35 kat olduğunu gösterir ki, bu durumda marina sahiplerinin yüzde 20 civarında zararda olduğu düşünülmeli.

Sonuçta ekonomik krizin denizcilerin yanı sıra marina sahiplerini de zorlamaya başladığı anlaşılıyor.

BİR ALTERNATİF YOK MU?

Kamu yönetiminin yıllardır izlediği kıyı yatırımları stratejilerinde konunun düğümlendiği nokta şuydu: Son 20 yılda Türkiye kıyılarında inanılmaz görkemli, ihtişamlı marina yatırımları yapıldı. Bizim marinalar Monaco ya da İbiza’da bile yok.

Gizli hedef no: 1 şuydu: “Marinada en lüks global markaların mağazaları olsun; Michelin yıldızlı restoranlar olsun; mega yatlar, süper yatlar St.Tropez’den, Marbella’dan kalkıp Türkiye kıyılarına gelsin… Memlekete milyon euro’lar döksünler…”

İyi çok güzel de, bu mega yatlar, süper yatlar Türkiye kıyılarındaki marinalarının ancak kapasitelerinin yüzde 10’unu, 20’sini doldurur.

İkincisi de, kusura bakmayın ama Akdeniz‘de dolaşan uluslararası denizci mutlu insanlar arasında tatil yapmak istiyor. Bir restorana çıktığında ya da pazara gittiğinde kazıklanmayacağını bilmek istiyor. Yelken yaparken birden ters dönmüş kaçak göçmen botuyla karşılaşmayacağına emin olmak istiyor. Ne olduğunu bir türlü anlayamadığı mavi kart gibi tuhaflıklar ile karşılaşmak istemiyor.  Zaten bu nedenlerle 10-15 yıl önce yüzde 20 seviyelerinde olan denizdeki uluslararası yatçı sayısı yarı yarıya azaldı. Onların da çoğu Rus ve Ukraynalı.

(Bir ilginç not daha: Rus Ukrayna savaşı başlayınca bizim marinalarda ciddi bir talep patlaması da onlar tarafından yaratmıştı. Ama fiyat pahalılığından öyle bir ağızları yandı ki, hızla onlar da Türkiye marinalarını terk etmeye başladılar.) 

Sözün kısası şu anda kıyılarımızdaki marinaların esas müşterisi orta sınıf ve yerli amatör denizciler…

Gizli hedef no: 2 de herhalde şöyle: “Türk denizcisi, oldum olası Türkiye’nin en zengini, parasının hesabını bilmeyeni… E, bu denizciyi biraz da biz tırmıklasak ne zararı var?..”

İşte kamu yönetiminin bu hedefleriyle, bugünlerde orta sınıf amatör denizciler ve henüz tam farkında değiller ama şahane marina sektörümüz freni patlamış bir kamyon gibi son sürat duvara doğru gidiyor.

Laf aramızda, 2-3 yıldır orta sınıf amatör denizciler kriz ortamında ilk vazgeçebilecekleri yıllık periyodik bakım, yedek parça yenileme, gövde bakımı gibi masraflarını kestiler. Bu yıl denizlerimizde inanılmaz sayıda motor arızası, sürüklenme yardım çağrısı yapıldı.

Şurası kesin, son vazgeçecekleri harcama kalemi marinalardaki güvenli bağlanma noktaları. Ama yavaş yavaş o cepheyi de terk etmeye başlıyorlar.

Her fırtınada güvenli barınaklarından ayrılmak zorunda kalan bu teknelerden 3‘ü, 5‘i karaya oturuyor, batıyor.

ÇÖZÜM OLASILIĞI VAR!

Önümüzde, kabul edilmesi biraz sıkıntılı, ama basit çözümler var.

  • Kamu yönetiminin planlamalarında, yüksek gelir elde edeceği 5 çıpalı süper lüks marina, 7 yıldızlı otel ve dünya markalarıyla süslü AVM konseptine bir ara vermesi.
  • Mütevazi barınakların inşası ya da mevcut barınaklardaki atıl kapasitenin amatör denizcilere hizmet verecek şekilde dönüşümü.
  • Bugün artan sayıda amatör denizcinin talebi “elektrik-su-atık alım-güvenlik” temel paketine sahip basit barınaklar. Ya da 3 çıpalı marinalar.
  • Balıkçı barınaklarının hafif donanımlı (belki 3 çıpalı) marinalara dönüştürülmesi.
  • Kıyılarımızdaki “sosyal demokrat” belediyelerin tıpkı, öğrenci yurdu, kreş inşa etmesi gibi… Mütevazi bütçeli amatör denizciler için bir kamu hizmeti programı kurgulaması.
  • Mavi yolculuk kıyılarında deniz ve kara turizminin kullanmadığı alanlarda marina projeleri. Örneğin; Datça merkez değil, ama Datça yarımadasında Emecik Yalısı. Gökova’da Karacasöğüt değil, ama kimsenin kullanmadığı Çamlı Limanı ya da batıda Yalıçiftlik… Marmaris – Fethiye iç körfezleri gibi deniz turizminin geleceğinde olmayan kentsel alanlarda inşa edilecek mütevazi amatör denizci barınakları.
  • Ve çok önemli bir seçenek daha… UAB’den orta/üst segment mevcut marina yatırımlarına yönelik yeni stratejiler… Mesela mevcut marinalarda kapasite yükseltmeyi teşvik eden bir program.

DENİZDE ORTA SINIF YOK OLURSA…

Deniz turizmine yönelik kıyı yatırımları konusunda son master plan 15 yıl önce yapılmış. Bugünlerde, Ulaştırma Bakanlığı’nın bilim insanları tarafından ön hazırlığı yapılacak yeni bir master plan üzerinde çalıştığını duyuyoruz.

Şimdiye kadar amatör denizcilere “Peki sizin derdiniz ne?” diye soran olmadı.

Umarız yapılacak bu yeni master plana amatör denizciliğin geleceği açısından da bir çeki düzen verilir.

Unutmayalım: Orta sınıf amatör denizcilik yok olursa Türkiye’de tüm deniz turizmi biter.

MARİNALARDAN YURT DIŞINA KAÇANLAR

2024 yılından itibaren marinalardan uzaklaşma başladı. Önce Leros, Midilli, Rodos, Kos, Patmos, Sakız gibi yakın adalardan başlayarak, kabaca yüzde 50-60 daha ucuz seviyedeki Yunanistan marinalarına kaçış. (Dramatik örnek: Aynı şirketin işlettiği Midilli Marina’da bağlama ücreti, 5 mil mesafedeki Ayvalık Marina’nın yüzde 50’si.)

İkinci planda Sicilya, Tunus, Hırvatistan, Karadağ, İtalya gibi daha uzak coğrafyalarda kimi ucuzluk, kimi değişiklik peşinde bir göç dalgası.

Örnek 8-12 aylık (yani bazı örnekler yıllık, bazıları kışlama) bağlama ücretleri (42-45 feet):

  • KKTC Karpaz: 4.500 euro
  • Bulgaristan: 1.000-1.500 euro
  • İtalya Brindisi: 3.200 euro
  • İtalya Porto San Felice: Denizde/karada 2.200 euro
  • Yunanistan Evia-Leros: Karada 1.000 euro
  • Yunanistan Leros/Patmos/Kalimnos: (tüm marinalar ortak kullanım) 3.000-4.000 euro
  • Yunanistan Simi Liman: 3.000 euro
  • Karadağ Tivat (iç deniz): 4.000 euro
  • Karadağ Budva (açık deniz): 2.500 euro
  • Tunus: Denizde 2.000 euro

Ayrıca… “Kendi ülkemde bu kadar para ödeyeceksem, gider dünyanın bir ucunda tatil yaparım, dünya turuna çıkarım” diyenler…
(2025-26 Karayipler’de en aşağı 60 Türk teknesi vardı.)

Şu anda amatör denizci gezgin teknelerinin (12-16 metre) tahmini yüzde 7-8’i yurtdışında.

MARİNALARDAN KUYTU KOYLARA KAÇANLAR

Marinalardan son birkaç yılda kaçanların büyük çoğunluğunu, maddi imkanı kısıtlı ya da bu maliyet baskısına isyan edenler oluşturuyor. Bu insanlar fırtınalara, demir taramalarına, her ay bakım ücretini alan ama sorumluluk yükleyemeyeceğiniz elemanlara katlanmak pahasına bu maceraya atıldılar.

Mavi yolculuk bölgesinden örnekler…

  • Milas, Bodrum, Ula, Marmaris, Fethiye, Kaş, Kalkan, Üçağız balıkçı barınaklarının hiçbirinde balıkçı kalmamış durumda.
  • Örneğin Selimiye’de 150, Orhaniye’de 100, Bencik’te 30, Üçağız’da 50, Karacasöğüt’te 200 tekne alargada ya da bir köşeye kıçtankara, tamamen korumasız, garantisiz kışlama halinde.
  • Bazı koylarda tam bir çılgınlık halinde yasadışı tonozlar atıldı. Yaz aylarında bu tonozlar koylarda demirleyen tekneler için çok büyük tehlikeler yaratıyor. Ayrıca bu tonozlara bağlı tekneler kış aylarında, kötü havalarda sürükleniyor birbirlerine zarar verebiliyor.

Mali güçlüklerin yarattığı alternatif arayışları…

  • Örneğin Ege ve Marmara’da denize yakın ev ve arsalarda kara park örnekleri.
    (Kendi arsasına bir metal konstrüksiyon kurup teknesini kışın vinç ile buraya alıp kışlayanlar.) 
  • Karadeniz kıyılarındaki uygun balıkçı barınakları ve kent limanlarında kışlamaya başlayan amatör denizci tekneleri var.

Kaynak: maviyolcuklukrehberi.net

NOT: Bu yazı, Ali Boratav’ın 13 Kasım 2026 tarihinde Oksijen 
          Gazetesi’nde yayınlanan yazının genişletilmiş halidir.

 

TURKSAIL Haber Linki İçin Tıklayın !
DemirHindi
19 Kasım 2026 – 17:51