BAHRİYE NAZIRI HÜSEYİN HÜSNÜ PAŞA
Hüseyin Hüsnü Paşa’nın kökleri, Osmanlı yönetimindeki Bosna’ya uzanıyordu. Babası “Kolağası Ahmed Kaptan” buradan çocuk yaşta “Dersaadet’e yani İstanbul’a getirilip devşirilmiş, deniz subayı olarak yetiştirilmiş ve Osmanlı Donanması’nda cesareti, üstün savaş yetenekleri ve efendiliği ile tanınarak kendisini herkese sevdirmişti. Gösterişten uzak, işine bağlı, Osmanlı’da yüzbaşı ile binbaşı arasında bir rütbe olan kolağalığına kadar yükselmiş seçkin bir deniz subayıydı.
Hüseyin Hüsnü Paşa (1852-1918), Osmanlı Donanması’nın son döneminde yetişmiş önemli amirallerden, kısa süreli de olsa Bahriye Nazırlığı yapmış bir deniz subayıdır. Bugün kendisinden söz edilirken çoğu zaman, ünlü düşünür ve eğitimci Sakallı Celâl’in babası olması nedeniyle hatırlanır; ancak kendi başına da Osmanlı denizcilik tarihinin dikkat çekici simalarından biridir.
Ailesi ve eğitimi
Resmi sicili incelendiğinde “Kolağası Ahmed Bey mahdumu Hüseyin Hüsnü Efendi”nin 1852 “Piyale” doğumlu olduğunu; idadi (lise) düzeyindeki “Mekteb-i Bahriye”nin 1nci sınıfına 31 Mart 1864 tarihinde kaydolunup 31 Mart 1867’de “Harbiye sınıfı” na geçtiğini; 7 Mart 1869’da başladığı “güverte mühendisliği” eğitimini tamamlayarak 7 Mart 1871’de “deniz kurmayı” olarak üsteğmen rütbesiyle Donanma’ya katıldığını öğreniyoruz. Birinci ferik (oramiral) oluş tarihi ise 31 Mayıs 1905’tir. Okula girişinden başlayarak tam kırkbir yıllık denizciliği sırasında Bahriye Mektebi ve Mekteb-i Tıbbiye “nazırlıklarında” bulunduktan sonra Bahriye Nazırlığına getirilmiştir. İkinci Meşrutiyette (1908) Abdülhamid dönemi görevlilerinden çoğuyla birlikte nazırlıktan uzaklaştırılmışsa da namuslu ve üstün insani niteliklere sahip bir asker olduğu göz önünde tutularak bir yıl sonra yeniden bahriye nazırlığına getirilmiş ama Kâmil Paşa hükümetinin güvenoyu alamaması nedeniyle bu görevi kendiliğinden sona ermiştir. Bahriyeden böylece kesin biçimde ayrıldığında (1909) elli yedi yaşındaydı.
“Resmi sicili” dışındaki yaşamına bir göz attığımızda ise Hüseyin Hüsnü Paşa’nın, Ruslarla 1878’deki savaşta kolağası rütbesiyle büyük yararlıklar göstererek madalyalara layık görüldüğünü; Akdeniz filosunda kaptanlık ederken o tarihte Midilli mutasarrıfı olan ünlü “Vatan Şairi” Namık Kemal’le (1840-1888) tanışıp yakın ve sıcak bir dostluk kurduğunu; Akdeniz Filosu Komutan Vekilliği’nin yanı sıra Girit Deniz Komutanlığı’nda da başarıyla görev yaptığını öğreniyoruz. Çok okuyan, çevresinde “namus-ı mücessem” (çok namuslu kimse) kişiliğiyle anılan, yabancı dillere aşina, çocuklarını batı kültürüyle yetiştirmeye çalışan heybetli, disiplinli ama anlayışlı bir askerdi.
Bu dönem Osmanlı Donanması’nın modernleşmeye çalıştığı, Batılı denizcilik tekniklerini benimsediği bir dönemdi. Hüseyin Hüsnü Paşa da modern eğitim almış ilk kuşak deniz subayları arasında yer aldı.
93 Harbi’ndeki faaliyetleri
Kariyerinin ilk önemli dönüm noktası 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) oldu. Karadeniz harekâtında görev aldı ve başarılı hizmetleriyle dikkat çekti. Bu savaş, Osmanlı Devleti’nin büyük yenilgi yaşadığı bir dönem olsa da Hüseyin Hüsnü Paşa’nın meslekî itibarı bu süreçte yükseldi.
Namık Kemal ile dostluğu
Hayatının en ilginç yönlerinden biri, sürgün ve görev yıllarında Namık Kemal ile kurduğu yakın ilişkidir.
Akdeniz’de görev yaptığı sırada Midilli Mutasarrıfı olan Namık Kemal ile tanıştı ve dost oldu. II. Abdülhamid döneminin siyasî atmosferinde Namık Kemal gibi bir isimle yakın görünmek bazı riskler taşımasına rağmen bu dostluğu sürdürdü.
Bu ilişki onun yalnızca asker kimliğine değil, aynı zamanda entelektüel tarafına da işaret eder.
Bahriye Mektebi ve deniz eğitimindeki rolü
Görevleri sırasında: Girit Deniz Komutanlığı, Akdeniz Filosu Komutan Vekilliği ve Bahriye Mektebi Nazırlığı gibi önemli görevlerde bulundu. 1898’de Bahriye Mektebi’nin başına getirildi.
Bu görev özellikle önemlidir çünkü Osmanlı Donanması’nın teknik personeli ve gelecekteki amiralleri bu kurumda yetişiyordu. Hüseyin Hüsnü Paşa doğrudan deniz subayı eğitim sisteminin yöneticilerinden biri oldu.
Osmanlı deniz modernleşmesindeki yeri
1906 yılında: Bahriye Mektebi Nazırlığı, Askerî Tıbbiye Nazırlığı ve Yeni Harp Gemileri Müfettişliği görevlerini üstlendi. Aynı dönemde Birinci Ferik (bugünkü oramiral seviyesine yakın bir rütbe) oldu.
Bu görevler, Osmanlı Devleti’nin donanmasını yenilemeye çalıştığı son büyük modernleşme döneminde onu karar verici kadroların içine soktu.
Bahriye Nazırlığı
II. Meşrutiyet’in ilanından sonra emekliye ayrıldı. Ardından Kâmil Paşa kabinesinde kısa bir süre Bahriye Nazırlığı yaptı. Resmî kayıtlara göre görevi 11-17 Şubat 1909 arasında vekâleten sürdü.
Görev süresi çok kısa olsa da Osmanlı Donanması’nın yönetiminde bulunmuş son dönem deniz devlet adamlarından biri olarak tarihe geçti.
Karakteri ve kişiliği
Dönemin kaynaklarında Hüseyin Hüsnü Paşa için en sık kullanılan ifadeler: dürüst, namuslu, mütevazı ve görevine bağlı şeklindedir. Kaynaklar, birçok yüksek rütbeli devlet adamının aksine servet edinmediğini ve hayatının son yıllarını maddi sıkıntılar içinde geçirdiğini belirtir.
Bu yönüyle II. Abdülhamid devrinin “temiz eller” sayılabilecek bürokratlarından biri olarak anılmıştır.
Sakallı Celâl’in babası oluşunun önemi
Bugün Hüseyin Hüsnü Paşa’nın adı en çok oğlu Sakallı Celâl ile birlikte anılır. Ünlü düşünür ve eğitimci olan Sakallı Celâl’in özgür düşünceli, geniş kültürlü ve bağımsız karakterinin oluşmasında ailesinin etkisi olduğu sıkça vurgulanır. Kaynaklar, Hüseyin Hüsnü Paşa’nın da kültürlü ve aydın çevrelerle ilişkili bir subay olduğunu göstermektedir.
Ölümü
1918 yılında İstanbul’da vefat etti. Kasımpaşa’daki Piyale Paşa Camii haziresine defnedildi.
Tarihsel değerlendirme
Hüseyin Hüsnü Paşa, Barbaros ya da Cemal Paşa gibi büyük siyasî veya askerî figürlerden biri değildir. Ancak Osmanlı Donanması’nın son yarım yüzyılındaki dönüşümünde görev yapan, deniz eğitiminin gelişmesine katkı veren, modern deniz subayı kuşağının temsilcilerinden bir amiral olarak önem taşır. Ayrıca İmparatorluğun son dönem aydın asker tipinin karakteristik örneklerinden biri sayılabilir.
Temel Er Ersoy






