Erken çocukluk döneminde yaptığımız her etkinlik aslında bir tercihtir. Sadece bir kazanımı mı hedefliyoruz, yoksa çocuğun bütün gelişimine dokunan bir yol mu açıyoruz? İşte çini sanatı tam da bu sorunun cevabını içinde taşıyor.
Çini; yüzeyde bir desen gibi görünse de aslında derin bir öğrenme sürecidir. Çünkü çocuk çiniyle çalışırken sadece boyamaz, düşünür. Sadece üretmez, karar verir. Sadece ortaya bir ürün çıkarmaz, bir süreç yaşar. Erken çocukluk pedagojisinde en temel ilke; çocuğun aktif olmasıdır. Deneyimlemesi, denemesi, hata yapması ve yeniden kurması… Çini çalışmaları tam olarak bu döngüyü destekler. Çocuk renk seçerken, motif yerleştirirken ve düzen kurarken sürekli bir karar sürecinin içindedir. Bu da onun bilişsel gelişimini doğrudan besler. Ama burada asıl dikkat çekici olan şey, bu sürecin sadece bilişsel kalmamasıdır. Çocuk aynı zamanda değerlerle tanışır. Sabırla ilerlediğinde öz denetim geliştirir, başladığını tamamladığında sorumluluk alır, düzen kurduğunda planlama becerisi kazanır, renkler arasında denge kurduğunda estetik farkındalık geliştirir.
Tam da bu noktada, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin vurguladığı becerilerle güçlü bir kesişim ortaya çıkar. Çünkü bu model sadece akademik başarıyı değil; değer temelli, bütüncül ve kimlik sahibi bireyler yetiştirmeyi hedefler. Çini çalışmaları ise bu hedefin somut karşılıklarından biridir. Çocuk çiniyle çalışırken; hem dikkatini sürdürebilir, hem ince motor becerilerini geliştirir, hem örüntü kurarak matematiksel düşünür, hem de kendi kültürel mirasıyla bağ kurar. Yani tek bir etkinlik içinde birden fazla gelişim alanı desteklenir. Bu da erken çocukluk eğitiminin en kıymetli noktalarından biridir: bütüncüllük.
Bugün çocuklara birçok farklı yöntem sunuluyor. Ama çoğu zaman bu yöntemler ya sadece akademik beceriye ya da sadece eğlenceye odaklanıyor. Oysa çini gibi geleneksel sanatlar; hem öğrenmeyi hem anlamı hem de aidiyeti aynı anda taşır. Ben sınıfımda çini çalışmaları yaptığımda şunu çok net görüyorum: Çocuk sadece bir etkinlik yapmıyor. Kendi içinde bir düzen kuruyor. Bu düzen, dışarıdan verilen bir disiplin değil; içeriden gelişen bir farkındalık. İşte bu da gerçek öğrenmenin başladığı yerdir.
Ve belki de en önemlisi şu: Çocuk, kendi kültürüne ait bir motifle çalıştığında sadece üretmez… Kendini bir bütünün parçası olarak hisseder. Bugün eğitimde en çok ihtiyaç duyduğumuz şeylerden biri de tam olarak bu: Aidiyet. Çünkü aidiyet duygusu gelişen bir çocuk; Daha sorumlu, daha dengeli ve daha güçlü bir birey olarak büyür. Bu yüzden çini; sadece bir sanat değil, erken çocuklukta bir eğitim aracıdır. Ve doğru kullanıldığında, bir çocuğun sadece elini değil… Zihnini, duygusunu ve değerlerini birlikte şekillendirir.
Başak Yılmaz