ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, dünya okyanuslarının izlenmesine yönelik çok milyon dolarlık bir projeyi sonlandırmaya hazırlanıyor. The New York Times’ın aktardığına göre yönetim, 10 yıl önce kurulan ve maliyeti 368 milyon dolara ulaşan derin deniz gözlem sistemini devreden çıkaracak.

Gazetenin haberinde, kararın Ulusal Bilim Vakfı’nın (NSF) açıklamasına dayandığı belirtildi. NSF, Okyanus Gözlemevleri Girişimi (Ocean Observatories Initiative, OOI) olarak bilinen sistemin sökülmesi için hazırlıkların başladığını bildirdi.

Söz konusu sistem, kıyı çevresini, deniz ekosistemlerini ve küresel iklim üzerinde etkili olan güçlü okyanus akıntılarını izlemek amacıyla kuruldu. Araştırmacılar, sistemden elde edilen verileri kullanarak okyanusların atmosferdeki sera gazlarını nasıl emdiğini inceledi.

Bilim insanları ayrıca bu verilerden yararlanarak okyanus sıcaklıklarındaki değişimlerin balıkçılık faaliyetleri üzerindeki olası etkilerini değerlendirdi. Aynı veriler, daha geniş ölçekli iklim değişimlerinin izlenmesinde de kullanıldı.

Sistem, ABD’nin doğu kıyıları boyunca görülen kıyı taşkınlarının nasıl oluştuğunu anlamaya yönelik araştırmalara da veri sağladı.

NSF haziranda söküm çalışmalarına başlayacak

Ulusal Bilim Vakfı, haziran ayında söküm çalışmalarını başlatmak üzere gemiler göndereceğini açıkladı. Bu çalışmalar kapsamında 900’den fazla derin deniz cihazı deniz tabanından çıkarılacak.

Cihazlar Oregon, Washington eyaleti, Alaska ve Kuzey Carolina açıklarında bulunuyor. Sistem kapsamında ayrıca Grönland ile İzlanda arasındaki ve Irminger Denizi olarak bilinen bölgede de ekipman yer alıyor.

NSF Sözcüsü Michael England, Okyanus Gözlemevleri Girişimi’nin sökülmesi kararının vakfın daha geniş kapsamlı stratejisiyle uyumlu olduğunu belirtti.

England, kararın NSF’nin en önemli bilimsel alanlara ve yeni teknolojilere yönelik destek önceliklerini yeniden şekillendirme yaklaşımının bir parçası olduğunu ifade etti.

Bilim insanları karara tepki gösterdi

Trump’ın ilk başkanlık döneminde Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi’nin baş bilim insanı görevini vekaleten yürüten Craig McLean, kararı mevcut yönetimin daha geniş eğilimlerinin bir parçası olarak değerlendirdi.

McLean, The New York Times’a yaptığı açıklamada, “Bu karar, mevcut yönetimin projenin bilimsel değeri ve bilimsel önemi konusundaki anlayış eksikliğinin devam ettiğini gösteriyor” dedi.

McLean ayrıca, “Böylesi bir sistemi sökmek, ABD’yi küresel bilimsel liderlik açısından yeniden arka sıralara itiyor” ifadelerini kullandı.

OOI sistemi 2016 yılında faaliyete geçti. Projenin başlangıç planına göre sistemin 25 yıl boyunca çalışması öngörülüyordu.

The New York Times’ın haberine göre söküm çalışmalarının tamamlanması yaklaşık 15 ay sürebilir.

Bununla birlikte, Oregon açıklarında etkin durumdaki denizaltı yanardağının çevresine yerleştirilen sismik ölçüm cihazları 2028 yılına kadar çalışmayı sürdürecek.

Sistemin işletme maliyeti yılda 48 milyon dolar seviyesinde.

Haberde, Trump yönetiminin projeyi daha önce de birkaç kez sonlandırmaya çalıştığı belirtildi. Yönetim, hem 2025 hem de 2026 bütçe dönemlerinde projenin finansmanında yüzde 80 kesinti yapılmasını önermişti.

Ancak ABD Kongresi bu girişimlere karşı çıktı. Kongre, her iki durumda da proje için ayrılan mali kaynağı yeniden eski düzeyine çıkardı.

Aralık 2025’te Amerikan Jeofizik Birliği’nin yıllık toplantısında sunulan bir sunuma göre, maliyetleri azaltmak amacıyla sistemdeki bazı cihazlar daha önce devre dışı bırakıldı.

Aynı sunumda, araştırmacıların topladığı veri miktarının da azaltıldığı bilgisi yer aldı.