UTHealth Houston’daki araştırmacılar tarafından yürütülen geniş kapsamlı bir çalışmada, yüksek doz grip aşısı olan 65 yaş ve üzeri yetişkinlerin, standart doz aşı olanlara göre Alzheimer hastalığına yakalanma olasılıklarının daha düşük olduğu bulundu. Neurology adlı tıp dergisinde yayınlanan bulgular , grip aşısının gücünün sadece gribe karşı koruma sağlamaktan daha fazlası için önemli olabileceğini düşündürüyor.

Bu keşif, UTHealth Houston’da çalışan bir doktor ile yerel halk sağlığı yetkilileri arasında beklenmedik bir görüşme sonucunda ortaya çıktı. Daha önceki aşı araştırmalarını görüşmek üzere yapılan bir ziyaretle başlayan bu görüşme, bilim insanlarını farklı grip aşısı dozlarının Alzheimer riskiyle farklı düzeylerde ilişkili olup olmadığını araştırmaya yöneltti.

Grip Aşıları ve Alzheimer Arasında Şaşırtıcı Bir Bağlantı

Alzheimer hastalığı, bunamanın önde gelen nedenidir ve giderek daha ciddi bir halk sağlığı sorunu haline gelmektedir. 2025 yılında, 65 yaş ve üzeri 7 milyondan fazla Amerikalı bu hastalıkla yaşıyordu; bu da o yaş grubundaki her 9 kişiden yaklaşık 1’ini temsil ediyordu. Bu rakamın 2050 yılına kadar iki katından fazla artması bekleniyor.

Araştırmacılar, yaygın aşıların Alzheimer hastalığına yakalanma olasılığını etkileyip etkilemediğini inceliyor. Paul Schulz liderliğindeki bir ekip tarafından 2022 yılında yapılan bir çalışmada , grip aşısının 65 yaş ve üzeri yetişkinlerde Alzheimer riskini azalttığı bulundu.

Schulz, UTHealth Houston’daki McGovern Tıp Fakültesi’nde nöroloji profesörü ve UTHealth Houston Nörobilimler Merkezi’ndeki Nörobilişsel Bozukluklar Merkezi’nin direktörüdür.

Önceki araştırmadan üç yıl sonra, Schulz ve meslektaşları daha spesifik bir soruyu inceleyen yeni bir araştırma yayınladılar: Daha güçlü bir grip aşısı yaptırmak, Alzheimer riskinde daha da büyük bir azalmayla ilişkili olabilir mi?

Bu fikir, ekibin önceki bulgularını öğrenen ve Schulz’u bunları görüşmek üzere davet eden halk sağlığı yetkililerinden geldi.

Çalışmanın kıdemli yazarı ve McGovern Tıp Fakültesi’nde Nöroloji alanında Rick McCord Profesörü ve Nörodejeneratif Hastalıklar alanında Umphrey Ailesi Profesörü olan Schulz, “Halk sağlığı departmanı aşı araştırmamızı görmüş ve benimle görüşmek için gelip gelemeyeceğimi sormuştu,” dedi. “Bulguları inceledik ve farklı dozlar arasında bir fark olup olmadığını sordular; kafam karıştı.”

Yaşlı yetişkinlere neden daha güçlü grip aşısı yapılır?

İnsanlar yaşlandıkça, bağışıklık sistemleri enfeksiyonları tanıma ve bunlarla mücadele etme konusunda giderek daha az etkili hale gelir. Yaşa bağlı bu gerileme, gribi özellikle yaşlılar için tehlikeli hale getirebilir.

Bu hassasiyeti gidermeye yardımcı olmak için, Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), 65 yaş ve üzeri yetişkinler için yüksek dozlu grip aşılarını tercih edilen seçenek olarak önermektedir. Bu aşılar, standart dozlu aşılara göre dört kat daha fazla grip antijeni içerir. Antijenler, bağışıklık sistemini bir virüsü tanımaya ve ona karşı savunmaya teşvik eden aşı bileşenleridir.

Daha yüksek doz, bağışıklık sistemleri geleneksel aşılara daha az etkili yanıt verebilen yaşlı yetişkinlerde daha güçlü bir bağışıklık tepkisi oluşturmak için tasarlanmıştır.

Schulz daha önce bu daha güçlü formülün mevcut olduğunun farkında değildi.

Schulz, “Bir hekim olarak daha yüksek bir dozun sunulduğunu bilmediğime şaşırdım,” dedi.

Yıllık grip aşısı genel olarak önerilmektedir, ancak gripten korunmak özellikle Alzheimer hastalığı olan kişiler için önemlidir. Grip enfeksiyonları ve komplikasyonları, bilişsel bozuklukla zaten mücadele eden bireyler için ciddi sağlık riskleri oluşturabilir.

2022’den önce, CDC, 65 yaş ve üstü kişiler için enjeksiyon yoluyla uygulanan grip aşısı türlerinden birini diğerine tercih etmiyordu. Bunun yerine, kılavuzda, aşının spesifik formülasyonundan bağımsız olarak her yıl grip aşısı yaptırılması vurgulanıyordu.

UTHealth Houston’dan yapılan önceki araştırmalar, grip enfeksiyonuna neden olamayan virüsler kullanan inaktif grip aşılarının Alzheimer hastalığına yakalanma riskini %40 oranında azalttığını ortaya koymuştu. Ancak araştırmacılar, daha yüksek dozda aşının ek faydalar sağlayıp sağlamayacağını henüz belirlememişti.

Bir diğer pratik sorun da soruyu özellikle önemli kılıyordu. Yaşlı Amerikalıların nüfusu artmaya devam ettikçe, yüksek doz grip aşılarına olan talep bazen mevcut arzı aşıyor. Sonuç olarak, bazı yaşlılar bunun yerine standart doz aşıları alıyor.

Bu farklılık, araştırmacılara farklı formülasyonlar almış yaşlı yetişkinler arasında Alzheimer sonuçlarını karşılaştırma fırsatı verdi.

“Böylece araştırmaya başladık ve gerçekten de 65 yaş üstü, yüksek veya düşük doz aşı yaptırmış binlerce insanı bir araya getirmeyi başardık. Alzheimer hastalığı yaşa bağlı olduğu için, bu kişiler diğer herkesten daha fazla risk altındalar ve biz de yüksek doz ile düşük doz arasında bir fark olup olmadığını inceleyebildik,” dedi Schulz.

Yaklaşık 200.000 Yetişkin Önemli Bir Farkı Ortaya Koyuyor

Olası bağlantıyı araştırmak için araştırma ekibi, 65 yaş ve üzeri yaklaşık 200.000 erkek ve kadından elde edilen verileri analiz etti.

Sonuçlar, yüksek doz grip aşısı olan kişilerin, standart doz aşı olanlara kıyasla Alzheimer hastalığına yakalanma riskinin önemli ölçüde daha düşük olduğunu gösterdi.

Araştırmacılar, standart doz grip aşısının Alzheimer riskinde %40’lık bir azalmayla ilişkili olduğunu, yüksek doz aşının ise yaklaşık %55’lik bir azalmayla bağlantılı olduğunu bildirdi.

Bu ilişki özellikle kadınlar arasında daha belirgindi; kadınların daha güçlü aşı ile Alzheimer riskinde daha büyük bir azalma yaşadıkları görüldü.

Bu bulgular, grip aşısı ile beyin sağlığı arasında olası bir ilişkiye dair giderek artan kanıtları desteklemektedir. Ayrıca, aşılamanın tetiklediği bağışıklık tepkisinin Alzheimer hastalığıyla ilgili biyolojik süreçleri etkileyip etkilemediği konusunda önemli soruları da gündeme getirmektedir.

Ancak bulgular neden-sonuç ilişkisi kurmaktan ziyade bir bağlantı olduğunu göstermektedir. Yüksek doz grip aşısının Alzheimer hastalığına yakalanma olasılığını doğrudan azaltıp azaltmadığını belirlemek ve bu bağlantıyı açıklayabilecek mekanizmaları anlamak için ek araştırmalara ihtiyaç vardır.

Bulguların Alzheimer Hastalığının Önlenmesi Açısından Anlamı Ne Olabilir?

Alzheimer hastalığı milyonlarca Amerikalıyı etkilerken ve önümüzdeki on yıllarda vaka sayısının hızla artması beklenirken, araştırmacılar riski azaltmanın pratik yollarını arıyorlar.

Mevcut bir aşının grip önlemenin ötesinde faydalar sağlayabileceği olasılığı özellikle ilgi çekicidir. Tamamen yeni bir tedavi yönteminin aksine, grip aşısı zaten yaygın olarak kullanılmaktadır ve yüksek dozlu formülasyonlar özellikle yaşlı yetişkinler için tasarlanmıştır.

Yeni bulgular, bağışıklık sistemi ile Alzheimer hastalığı arasındaki ilişkiyi inceleyen gelecekteki çalışmalarda aşı dozunun önemli bir husus olabileceğini göstermektedir.

Şimdilik, bu araştırma, grip aşısının potansiyel faydalarını araştırmak için bir başka neden sunarken, Alzheimer’ı önleme konusunda sonuçlara varmadan önce daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğunu da vurguluyor.

Araştırma Ekibi ve Çalışmaya Katkıda Bulunanlar

McGovern Tıp Fakültesi mezunu ve şu anda Massachusetts General Hospital ve Harvard Üniversitesi’nde nöroloji alanında klinik uzmanlık eğitimi alan Dr. Avram Samuel Bukhbinder, çalışmanın sorumlu yazarlarından biri olarak görev yapmıştır.

Schulz aynı zamanda Teksas Üniversitesi MD Anderson Kanser Merkezi UTHealth Houston Biyomedikal Bilimler Yüksek Lisans Okulu’nda öğretim üyesidir.

McGovern Tıp Fakültesi’nden diğer katkıda bulunanlar arasında Nöroloji Bölümü’nde misafir araştırmacı olan Elizabeth He; Nöroloji Bölümü’nde araştırma koordinatörü olan Kristofer Harris (MPH); Nöroloji Bölümü’nde yüksek lisans araştırma asistanı olan Mya Rodriguez; Nöroloji Bölümü mezunu olan Kamal Phelps (MD); Jenna Thomas; Nöroloji Bölümü’nde asistan doktor olan Gabriela Cruz (MD) ve Lauren Jhin yer almaktadır.

UTHealth Houston’daki McWilliams Biyomedikal Bilişim Okulu’ndan araştırmacılar da katıldı. Bunlar arasında Tıp Yapay Zekası Başkan Yardımcısı, Sağlık Veri Bilimi ve Yapay Zeka Bölümü Başkanı ve Biyomedikal Bilişim ve Biyomühendislik alanında Christopher Sarofim Ailesi Profesörü Dr. Xiaoqian Jiang; Sağlık Veri Bilimi ve Yapay Zeka Bölümü’nde yardımcı doçent Dr. Yejin Kim; araştırmacı Luyao Chen; ve doktora sonrası araştırma görevlisi Dr. Yaobin Ling yer almaktadır.