Pompeu Fabra Üniversitesi’ndeki bilim insanları, akut viral enfeksiyondan iyileşen farelerin bağışıklık savunmalarında uzun süreli sorunlar yaşadığını keşfetti. Hayvanlar virüsü başarıyla yenmiş olsalar da, bağışıklık sistemleri zayıflamış ve yeni tehditlere karşı yanıt vermeleri zorlaşmıştı. Dikkat çekici bir şekilde, enfeksiyondan önce aşılanan farelerde bu sorunlar gelişmedi; bu da aşının hastalığı önlemenin ötesinde ek bir koruma katmanı sağlayabileceğini düşündürmektedir.

Çoğu insan, nezle veya mide virüsleri gibi yaygın viral enfeksiyonları geçici hastalıklar olarak düşünür. Virüs vücuda girer, çoğalır, belirtilere neden olur ve sonunda bağışıklık sistemi tarafından kontrol altına alınır. Belirtiler ortadan kalktıktan sonra, iyileşme genellikle tamamlanmış sayılır. Bağışıklık tepkisi ayrıca aynı virüsle gelecekteki karşılaşmalara karşı da koruma sağlar.

Peki ya enfeksiyon sona ermiş gibi görünse bile bağışıklık sistemi uzun süre zararlı etkiler yaşamaya devam ederse?

Viral enfeksiyonlar kalıcı bağışıklık hasarına yol açabilir.

Pompeu Fabra Üniversitesi Enfeksiyon Biyolojisi Laboratuvarı’ndan araştırmacılar, Cell Death & Disease dergisinde yayınlanan bir çalışmada bu olasılığı incelediler .

Ekip, akut viral enfeksiyon geçiren fareleri kullanarak, hayvanlar iyileştikten sonra bağışıklık sistemlerinde neler olduğunu inceledi. Virüsün ortadan kaldırılmasının normal bağışıklık fonksiyonunu mutlaka geri getirmediğini buldular. Bunun yerine, enfeksiyon, ilk hastalığın çok ötesinde devam eden değişiklikler bıraktı.

UPF’de ICREA araştırma profesörü olan ve araştırmayı yöneten Andreas Meyerhans’a göre, “akut viral enfeksiyonun nispeten küçük ve geçici bir olay olduğuna dair genel bir algı var: virüs kontrol altına alındığında ve semptomlar ortadan kalktığında, vücut tamamen iyileşmiş ve normale dönmüş oluyor. Ancak bu görüş, hemen görünmeyen ve enfeksiyonun kendisi iyileştikten çok sonra bile devam edebilen sonuçları hafife alabilir.”

Araştırmacılar, bu kalıcı etkilerin, bağışıklık savunmasını koordine etmede önemli bir rol oynayan bir organ olan dalaktaki önemli değişikliklerden kaynaklandığını tespit etti. Bağışıklık sistemi virüsü ortadan kaldırmak için mücadele ederken, dalakta fibrozis gelişti; bu durum, yara dokusuna benzer dokuların birikmesini içerir. Organ içindeki bağışıklık hücrelerinin dizilimi ve konumlanması da bozuldu.

Bu yapısal değişiklikler, T hücrelerini aktive etmek için gerekli olan bağışıklık hücreleri arasındaki etkileşimleri engelledi. Bu özelleşmiş hücreler, enfekte hücreleri tanımaya ve yok etmeye yardımcı oldukları için adaptif bağışıklık için hayati öneme sahiptir.

Sonuç olarak, fareler yeni zorluklarla karşılaştıklarında etkili bağışıklık tepkileri başlatma konusunda daha az yetenekli kaldılar. Orijinal enfeksiyon kontrol altına alınmış olsa bile, bağışıklık savunmaları zayıf bir şekilde işlemeye devam etti.

“Enfeksiyon kontrol altına alınabilir, ancak bu, konakçının tamamen iyileştiği anlamına gelmez,” diyor çalışmanın ilk yazarı Dr. Paula Cebollada Rica. “Bulgularımız, akut viral enfeksiyonun bağışıklıkla ilgili sonuçlarının, virüsün tespit edilebilir olduğu dönemin ötesinde devam edebileceğini ve hayvanları bağışıklık sistemi zayıflamış bir durumda bırakabileceğini göstermektedir.”

Aşı, bağışıklık sisteminde kalıcı hasarı önledi.

Bilim insanları bu uzun vadeli etkileri belirledikten sonra, bunların önlenip önlenemeyeceğini araştırdılar. Enfeksiyon oluşmadan önce bağışıklık sistemini patojeni tanımaya ve onunla savaşmaya hazırlayan aşılamaya odaklandılar.

Sonuçlar, aşılanmış ve aşılanmamış hayvanlar arasında çarpıcı bir fark ortaya koydu. Enfeksiyondan önce aşılanan farelerde, diğer grupta görülen dalak hasarı veya bağışıklık sistemi bozukluğu gelişmedi.

Dalakları normal yapısını korudu ve T hücreleri, hiç enfekte olmamış farelerinkine benzer seviyelerde işlev görmeye devam etti.

Bu bulgu, aşılama yönteminin bağışıklık sistemini viral enfeksiyonla mücadele etmenin bazı zararlı sonuçlarından koruyabileceğini düşündürmektedir. Fare modelinde, aşılama sadece virüsün neden olduğu hastalığa karşı koruma sağlamakla kalmamış, aynı zamanda hayvanların gelecekteki bağışıklık sistemi zorluklarına yanıt verme yeteneğini de korumuştur.

Cebollada Rica, “Aşılanan hayvanlarda akut viral enfeksiyondan iyileştikten sonra T hücre disfonksiyonu veya dalak değişiklikleri görülmedi. Bu, aşının sadece akut enfeksiyondan kaynaklanan hastalığı önlemekle kalmayıp, bağışıklık sisteminin yeni zorluklarla başa çıkma yeteneğini de koruduğu anlamına geliyor” diye açıklıyor.

Aşıların Halk Sağlığı Açısından Önemsiz Bir Faydası

Bu bulgular, aşılamanın potansiyel faydalarını, hemen fark edilmeyebilecek bir koruma biçimini vurgulayarak genişletiyor. Aşılar, enfeksiyonun ani etkilerini azaltmanın ötesinde, bağışıklık savunmasını zayıflatan kalıcı değişikliklerin önlenmesine de yardımcı olabilir.

Bu sonuçlar fareler üzerinde elde edilmiş olup, aynı etkilerin insanlarda da meydana geldiğini kanıtlamasa da, viral enfeksiyonların uzun vadeli bağışıklık sağlığını nasıl etkilediği ve aşılama yoluyla korunmanın nasıl sağlanabileceği konusunda önemli soruları gündeme getirmektedir.

Araştırma, aşı politikalarının ve bulaşıcı hastalıkların önlenmesine yönelik çabaların giderek daha fazla siyasi kararlardan etkilendiği bir dönemde yapılmıştır. Araştırmacılar, özellikle politika tercihlerinin bulaşıcı hastalıkların önlenmesine yönelik koordineli çabaları baltalayabileceği durumlarda, enfeksiyonların tüm sonuçlarını anlamada bilimsel kanıtların önemini vurgulamaktadır.

Aşılamanın daha geniş kapsamlı faydalarını anlamak, yalnızca tıbbi bakımı değil, aynı zamanda halk sağlığı yetkililerinin aşıların değerini halka nasıl açıklayacağını da etkileyebilir.

Meyerhans, “Bu araştırmanın vurguladığı aşılama faydaları sadece sağlık hizmetleri için değil, aynı zamanda aşılama değerini geniş kitlelere nasıl ilettiğimiz açısından da önemlidir,” diyor. “İnsanların aşılamanın sağlayabileceği daha geniş kapsamlı korumanın farkında olmaları ve aşıları hastalıkları önlemenin en etkili araçlarından biri olarak görmeye devam etmeleri önemlidir. Basitçe söylemek gerekirse, aşılar topluma nispeten düşük bir maliyetle güçlü sağlık faydaları sağlar.”