- Tarih:
- 19 Kasım 2026
- Kaynak:
- Kaliforniya Üniversitesi – Berkeley
- Özet:
- UC Berkeley’deki araştırmacılar, Ozempic ve Wegovy gibi iştahı bastırmak yerine vücudun daha fazla enerji yakmasına yardımcı olarak kilo verme tedavisini dönüştürebilecek bir bileşik tespit etti. Farelerde, bu bileşik enerji harcamasını %18’e kadar artırdı, kan şekeri kontrolünü iyileştirdi, karaciğer yağını azalttı ve önemli kas kaybı olmadan kilo kaybını destekledi. Daha da umut verici olanı, mevcut GLP-1 ilaçlarıyla birleştirilmesinin, tek başına uygulanan tedavilerden daha büyük faydalar sağlamasıdır.
-
Kilo vermeye yönelik yeni bir yaklaşım, vücudun kas kütlesini korurken daha fazla yağ yakmasına yardımcı olabilir ve böylece mevcut obezite tedavilerinin en büyük dezavantajlarından birinin üstesinden gelebilir. Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley’deki araştırmacılar, bir kişinin yediği yiyecek miktarını azaltmak yerine, vücudun kullandığı enerji miktarını artıran bir bileşik tespit ettiler.
Fareler üzerinde yapılan deneylerde, bu bileşik kan şekeri düzenlemesini iyileştirdi, zararlı kan yağlarını azalttı ve obez hayvanların kas kütlesinde önemli bir azalma olmaksızın yağ kaybetmelerine yardımcı oldu. Ayrıca, fareler daha aktif hale gelmese veya vücut sıcaklıklarında artış yaşamasa bile, enerji harcamasını %18’e kadar artırdı.
Science Advances dergisinde yayınlanan bulgular, obezite, diyabet ve yağlı karaciğer hastalığının tedavisinde umut vadeden yeni bir yönü işaret ediyor. Deneysel bileşik ayrıca, tedaviler birlikte kullanıldığında Ozempic ve Wegovy gibi popüler kilo verme ilaçlarının faydalarını da artırmış gibi görünüyor. Bununla birlikte, etkinliği ve güvenliği henüz insanlarda kanıtlanmamıştır.
Ozempic’ten Farklı Bir Kilo Verme Yaklaşımı
Son beş yılda, GLP-1 ilaçları olarak bilinen ilaçlar, obezite ve diyabet ile yağlı karaciğer hastalığı da dahil olmak üzere diğer metabolik rahatsızlıkların tedavisinde devrim yarattı. Ozempic, Wegovy, Mounjaro ve Zepbound gibi markalarla pazarlanan ilaçlar, birçok hastanın önemli ölçüde kilo vermesine ve kan şekerini düzenleme yeteneklerini geliştirmesine yardımcı oldu.
Bu faydalarına rağmen, ilaçların önemli sınırlamaları da vardır. Mide bulantısı ve diğer sindirim sorunları bazı hastalar için tedaviyi zorlaştırabilir. Bu ilaçlar iştahı ve besin tüketimini azalttığı için yetersiz beslenme ve kas kütlesi kaybı riskini de artırabilir. Zamanla, çok fazla kas kaybı güçsüzlüğe, halsizliğe ve diğer sağlık sorunlarına yol açabilir.
Berkeley’deki araştırmacılar, temelde farklı bir stratejiyi incelemek istediler. Kalori alımını azaltmaya odaklanmak yerine, vücudun yaktığı enerji miktarını artırmanın mümkün olup olmadığını araştırdılar.
Enerji harcaması olarak bilinen bu süreç, temel vücut fonksiyonlarını sürdürmek, metabolizmayı düzenlemek ve günlük aktiviteleri desteklemek için kullanılan kalorileri içerir. Enerji harcamasını artırmak, insanların yalnızca daha az yemek yemeye güvenmeden kilo vermelerine potansiyel olarak yardımcı olabilir.
UC Berkeley’de metabolik biyoloji ve beslenme profesörü ve çalışmanın kıdemli yazarı Anders Näär, “Vücut ağırlığı iki mekanizmaya tepki verir: daha az kalori almak veya daha fazla enerji harcamak,” dedi. “GLP-1’ler neredeyse tamamen birinci mekanizma üzerinde çalışır, bu yüzden biz ikinci mekanizmayı hedefledik.”
Kas kütlesini korurken yağ yakan bir bileşik
Araştırmacılar, vücut metabolizması üzerinde alışılmadık bir etki kombinasyonuna sahip olan 5-tetradecyloxy-2-furoik asit (TOFA) adlı bir moleküle odaklandılar.
TOFA, kolesterol ve trigliseritleri de içeren geniş bir yağlı madde kategorisi olan lipitlerin üretimini engeller. Bu moleküller önemli işlevlere sahiptir, ancak bazı lipitlerin aşırı seviyeleri metabolik bozukluklara ve kardiyovasküler hastalıklara katkıda bulunabilir.
Aynı zamanda, TOFA, enerji için yağ alımını ve yakımını sağlayan genleri aktive eder. Bu kombinasyon, bileşiğin hem vücudun yağ üretme şeklini hem de yağı yakıt olarak kullanma şeklini etkilemesini sağlar.
Farelerde TOFA ile yapılan tedavi, birkaç umut verici sonuç verdi. Hayvanlar, glikozun kan dolaşımından hücrelere taşınmasına yardımcı olan hormon olan insüline karşı daha duyarlı hale geldi. Gelişmiş insülin duyarlılığı, vücudun kan şekerini kontrol etmesini kolaylaştırır; bu da diyabet veya insülin direnci olan kişiler için önemli bir faydadır.
Bu bileşik ayrıca trigliserit seviyelerini düşürdü ve karaciğer hücrelerinin içinde aşırı yağ birikmesi sonucu karaciğer fonksiyonlarını bozabilen yağlı karaciğer hastalığının belirtilerini iyileştirdi.
Belki de en dikkat çekici olanı, TOFA ile tedavi edilen obez farelerin, kas kütlesinde önemli bir kayıp yaşamadan, öncelikle vücut yağındaki azalma yoluyla kilo vermeleridir. Bu ayrım özellikle değerli olabilir çünkü kas kütlesini korumak güç, hareketlilik ve uzun vadeli metabolik sağlık için önemlidir.
TOFA Enerji Yakımını %18 Nasıl Artırıyor?
TOFA ilk olarak 1970’lerde keşfedilmiş olsa da, yeni araştırmalar, metabolik hastalıkların tedavisinde özellikle faydalı olabilecek ek özellikler ortaya çıkardı.
Bu bileşik, ACC inhibitörleri olarak bilinen bir madde grubuna aittir. Bu bileşikler, vücudun yağ asitleri üretmesine yardımcı olan enzimlerle etkileşime girerek, belirli yağların üretimini yavaşlatır.
Diğer ACC inhibitörleri daha önce orta aşama klinik denemelere kadar ilerlemiş olsa da, hiçbiri metabolik hastalıkların tedavisi için onaylanmamıştır. En büyük engellerden biri beklenmedik bir yan etkidir: Bu bileşiklerin çoğu kandaki trigliseritleri artırarak kalp sorunları riskini potansiyel olarak yükseltmektedir.
Berkeley ekibi, TOFA’nın ACC’yi engellemekten daha fazlasını yaptığını keşfetti. Ayrıca, yağ metabolizmasından sorumlu genleri düzenlemeye yardımcı olan PPARα ve PPARδ adı verilen iki hücresel reseptörü de aktive ediyor.
Bu reseptörler moleküler anahtarlar gibi işlev görür. Aktive edildiklerinde, hücrelerin yağ asitlerini emmesini ve enerji üretmek için parçalamasını sağlayan süreçleri uyarırlar. Sonuç olarak, TOFA aynı anda belirli yağların üretimini azaltır ve vücudu zaten mevcut olan yağı yakmaya teşvik eder.
Farelerde, bu aktivite ek fiziksel aktivite gerektirmeden veya vücut sıcaklığını yükseltmeden enerji harcamasını %18’e kadar artırdı. Diğer ACC inhibitörlerinin aksine, TOFA ayrıca trigliserit seviyelerinin yükselmesine neden olmadı; bu durum muhtemelen yağ metabolizması üzerindeki ek etkilerinden kaynaklanmaktadır.
UCSF’de doktora sonrası araştırmacı olan ve araştırmayı Berkeley’de doktora öğrencisiyken yürüten çalışmanın ilk yazarı Justin Y. Lee, “TOFA, koordineli bir metabolik yanıtı harekete geçiriyor gibi görünüyor,” dedi. “Sadece lipid sentezini engellemekle kalmıyor. Aynı zamanda vücudun fazla lipid ve glikozu daha etkili bir şekilde yönetmesine yardımcı olabilecek enerji harcama yollarını da aktive ediyor.”
Bu etkilerin ayrı tedavilerle tekrarlanıp tekrarlanamayacağını anlamak için bilim insanları farelere iki farklı bileşiğin kombinasyonunu verdiler. Bunlardan biri lipid üretimini engellerken, diğeri enerji harcamasını uyardı.
Şaşırtıcı bir şekilde, bu iki bileşenli yaklaşım, genel metabolik sağlığı iyileştirme konusunda TOFA’nın tek başına kullanımından daha az etkili oldu. Bu bulgu, TOFA’nın tek bir molekül aracılığıyla birden fazla metabolik süreci etkileme yeteneğinin, etkinliğinin önemli bir parçası olabileceğini düşündürmektedir.
TOFA, Ozempic ve Wegovy’yi daha etkili hale getirebilir mi?
Araştırmacılar ayrıca TOFA’nın mevcut GLP-1 ilaçlarının sonuçlarını iyileştirip iyileştiremeyeceğini de incelediler.
Bu bileşiği, Ozempic ve Wegovy’nin aktif maddesi olan semaglutid ve Mounjaro ve Zepbound adlarıyla pazarlanan tirzepatid ile birlikte test ettiler.
Bu ilaçlar öncelikle iştahı ve yiyecek alımını azaltarak insanların kilo vermesine yardımcı olur. TOFA ise bunun aksine, vücudun harcadığı enerji miktarını artırarak enerji dengesi denkleminin diğer tarafını hedef alır.
Araştırmacılar TOFA’yı bu ilaçlarla fareler üzerinde birleştirdiklerinde, sonuçlar tek başına uygulanan tedavilere göre daha olumlu oldu. Kombinasyonlar, vücut ağırlığı, kan şekeri düzenlemesi, insülin seviyeleri ve trigliseritlerde daha büyük iyileşmelere yol açtı.
Bu durum, kalori alımını ve enerji harcamasını hedefleyen tedavilerin, daha güçlü metabolik faydalar sağlamak için birlikte çalışabileceğini düşündürmektedir.
Näär, “Kombinasyon deneylerimizde TOFA, GLP-1 iştah bastırıcı ilaçlarla birlikte katkısal veya sinerjik bir şekilde çalıştı; bu nedenle onu bir ikame olarak değil, tamamlayıcı olarak görüyoruz,” dedi.
Başka bir deyişle, araştırmacılar TOFA’nın Ozempic veya Wegovy gibi ilaçların yerini almasını mutlaka öngörmüyorlar. Bunun yerine, farklı bir biyolojik mekanizma aracılığıyla obezite ve ilgili metabolik rahatsızlıkları ele almaya yardımcı olan ek bir tedavi haline gelebilir.
Umut vadeden bir keşif, ancak insan denemelerine hala ihtiyaç var.
Cesaret verici sonuçlara rağmen, araştırmacılar TOFA’nın deneysel bir bileşik olmaya devam ettiğini vurguluyor. Şimdiye kadarki tüm bulgular hayvan çalışmalarıyla elde edildi ve bilim insanları henüz bunun insanlarda güvenli veya etkili olup olmadığını belirleyemedi.
Aynı metabolik iyileşmelerin insanlarda da sağlanıp sağlanamayacağını ve tedavinin mevcut ilaçlara göre anlamlı avantajlar sunup sunamayacağını belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulacaktır.
Araştırmayı potansiyel klinik uygulamalara doğru ilerletmeye yardımcı olmak amacıyla, Berkeley bilim insanları ReRx Therapeutics adında bir biyoteknoloji şirketi kurdu. Bu girişim, Nucleate ve Berkeley SkyDeck de dahil olmak üzere üniversitenin yaşam bilimleri girişimcilik ağından destek aldı.
Eğer bu bulgular sonunda insanlara da uygulanabilirse, TOFA obezite ve diyabet için giderek artan tedavi seçeneklerine önemli bir katkı sağlayabilir. Vücudun daha fazla enerji kullanmasını teşvik ederken kas kütlesinin korunmasına yardımcı olan bu bileşik, daha sağlıklı kilo kaybı için potansiyel olarak farklı bir yol sunmaktadır.
Araştırma, UC Berkeley tarafından sağlanan isteğe bağlı kaynaklarla finanse edildi ve ayrıca UCSF Karaciğer Merkezi ve Michigan Üniversitesi Hayvan Fenotipleme Merkezi’nden ek destek alındı.
Makalenin diğer yazarları arasında Berkeley’den Chi Zhu, Melissa A. Boldridge, Rachelle L. Stark, Lei Xu, Federico Gonzalez, Xin Tang, Kaitlyn T. Dang ve Kook Son; Massachusetts General Hospital’dan Gracia Bonilla, Kashish Chetal ve Ruslan I. Sadreyev; Kaliforniya Üniversitesi, San Diego’dan Kosuke Watari ve Michael Karin; Helmholtz Center Munich’ten Christina Papa ve Bilal N. Sheikh; ve ReRx Therapeutics’ten Prabha Ibrahim bulunmaktadır.
Haber Kaynağı:
Materyaller Kaliforniya Üniversitesi – Berkeley tarafından sağlanmıştır.


