19 yıllık bir araştırma, şekerleme yapma ile ölüm arasında endişe verici bir bağlantıyı ortaya koyuyor

Tarih:
16 Kasım 2026
Kaynak:
Brigham ve Kadın Hastanesi
Özet:
Şaşırtıcı yeni bir çalışma, yaşlı yetişkinlerin ne zaman ve ne sıklıkla şekerleme yaptığının sağlıklarıyla ilgili gizli uyarı işaretlerini ortaya çıkarabileceğini öne sürüyor. Araştırmacılar 1338 kişiyi 19 yıla kadar takip etti ve daha uzun, daha sık şekerlemelerin daha yüksek ölüm oranıyla bağlantılı olduğunu, sabah şekerlemesi yapanların ise öğleden sonra şekerlemesi yapanlara göre %30 daha fazla ölüm riskiyle karşı karşıya olduğunu keşfetti. Gündüz uykusuna eklenen her saat, ölüm riskinde %13’lük bir artışla ilişkilendirildi.

Günlük kısa bir şekerleme, enerji toplamak için zararsız bir yöntem gibi görünse de, yeni araştırmalar bazı şekerleme alışkanlıklarının yaşlanan bir kişinin sağlığı hakkında önemli ipuçları verebileceğini öne sürüyor. Bilim insanları, özellikle sabahları daha uzun veya daha sık şekerleme yapmanın, yaşlı yetişkinlerde ölüm riskinin artmasıyla ilişkili olduğunu buldu.

Mass General Brigham and Rush Üniversitesi Tıp Merkezi’nden araştırmacılar, 19 yıla kadar uzanan bir süre boyunca 1.338 yaşlı yetişkinin gündüz uyku düzenlerini inceledi. JAMA Network Open’da yayınlanan bulguları , gündüz uykusunun izlenmesinin altta yatan tıbbi durumları veya sağlığın bozulmasının erken belirtilerini belirlemeye yardımcı olabileceğini öne sürüyor.

“Yaşlılıkta aşırı şekerleme yapmanın nörodejenerasyon, kardiyovasküler hastalıklar ve hatta daha yüksek morbidite ile bağlantılı olduğu biliniyor, ancak bu bulguların çoğu, şekerleme alışkanlıklarına ilişkin öznel raporlara dayanıyor ve şekerlemelerin ne zaman ve ne kadar düzenli olduğu gibi ölçütleri dışarıda bırakıyor,” diyor Mass General Brigham’da Anesteziyoloji Bölümü’nde araştırmacı ve Tıp Bölümü’nde Uyku ve Sirkadiyen Bozukluklar Bölümü’nde bağlı araştırma görevlisi olan baş yazar Dr. Chenlu Gao. “Çalışmamız, objektif olarak ölçülen şekerleme düzenleri ile mortalite arasında bir ilişki gösteren ilk çalışmalardan biri ve sağlık sorunlarını erken teşhis etmek için şekerleme düzenlerini izlemenin muazzam bir klinik değeri olduğunu öne sürüyor.”

Bilim insanları neden gündüz uykusunu inceliyor?

Yaşlı yetişkinler arasında gündüz uykusu yaygındır; tahminler, %20 ila %60’ının düzenli olarak gündüz uykusu uyuduğunu göstermektedir. Ara sıra yapılan bir uyku, enerjiyi geri kazanmaya ve uyanıklığı artırmaya yardımcı olabilir, ancak ileri yaşlarda aşırı gündüz uykusu çeşitli sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilmiştir.

Bu bağlantılara rağmen, araştırmacılar belirli şekerleme davranışlarının uzun vadeli sağlıkla nasıl ilişkili olduğuna dair hala eksik bir anlayışa sahipler. Daha önceki birçok çalışma, katılımcıların kendi uyku alışkanlıklarını hatırlamalarına ve bildirmelerine dayanıyordu; bu da doğru bir tablo sunmayabilir. Ayrıca, şekerlemelerin ne kadar sürdüğü, ne zaman gerçekleştiği ve şekerleme düzenlerinin bir günden diğerine ne kadar değiştiği gibi önemli ayrıntıları da sıklıkla göz ardı ettiler.

Daha güvenilir ölçümler elde etmek için araştırma ekibi, Rush Bellek ve Yaşlanma Projesi’nden elde edilen bilgileri analiz etti. 1997’de başlatılan bu uzun soluklu çalışma, öncelikle Kuzey Illinois’de yaşayan ve çoğunluğu beyaz olan yaşlı yetişkinler arasında bellek, düşünme yetenekleri ve nörolojik gerilemeyi araştırmak üzere tasarlanmıştı.

2005 yılından itibaren katılımcılar, günlük dinlenme ve hareket sürelerini kaydetmek için 10 gün boyunca bileklerine aktivite takip cihazları taktılar. Araştırmacılar bu ölçümleri gündüz uykusunu belirlemek ve şekerleme süresini, sıklığını, zamanlamasını ve günlük varyasyonunu değerlendirmek için kullandılar.

Daha uzun ve daha sık yapılan şekerlemelerin daha yüksek ölüm riskiyle bağlantılı olduğu tespit edildi.

2025 yılına gelindiğinde, araştırmacılar 1.338 katılımcıdan 19 yıla kadar takip verisi toplamıştı. Daha sonra, ilk değerlendirme sırasında ölçülen şekerleme alışkanlıklarının, sonraki yıllarda herhangi bir nedenden dolayı ölüm olasılığıyla ilişkili olup olmadığını incelediler.

Sonuçlar birkaç dikkat çekici örüntüyü ortaya çıkardı. Gün içinde daha uzun süre uyuyan veya daha sık şekerleme yapan yaşlı yetişkinlerin ölüm oranları daha yüksekti. Şekerlemelerin zamanlamasının da önemli olduğu görüldü.

Günde yapılan her ek bir saatlik şekerleme, yaklaşık %13 daha yüksek ölüm riskiyle ilişkilendirildi. Günde bir ek şekerleme ise riskte yaklaşık %7’lik bir artışla bağlantılıydı.

En çarpıcı bulgulardan biri sabah uykusuyla ilgiliydi. Sabah uyuyan katılımcıların, öğleden sonra uyuyanlara kıyasla ölüm riski %30 daha yüksekti.

Ancak, öğle uykusunun her yönü daha kötü sonuçlarla ilişkilendirilmedi. Araştırmacılar, düzensiz öğle uykusu programlarıyla bağlantılı artmış bir ölüm riski bulamadılar; bu da öğle uykusunun zamanlamasında veya süresinde günden güne meydana gelen değişikliklerin mutlaka daha büyük riskin göstergesi olmadığını düşündürmektedir.

Öğle uykusu alışkanlıkları gizli sağlık sorunlarını ortaya çıkarabilir mi?

Araştırmacılar, bulgularının gündüz uykusunun doğrudan sağlık sorunlarına yol açtığı veya yaşam süresini kısalttığı anlamına gelmediğini vurguluyor. Bunun yerine, aşırı gündüz uykusu, henüz fark edilmemiş tıbbi durumları veya vücuttaki değişiklikleri yansıtıyor olabilir.

Gao, “Bunun nedensellik değil, korelasyon olduğunu belirtmek önemlidir. Aşırı gündüz uykusu muhtemelen altta yatan bir hastalığı, kronik rahatsızlıkları, uyku bozukluklarını veya sirkadiyen düzensizliği gösteriyor” dedi. “Gündüz uykusu alışkanlıkları ile ölüm oranları arasında güçlü bir korelasyon olduğunu bildiğimize göre, sağlık durumlarını tahmin etmek ve daha fazla gerilemeyi önlemek için giyilebilir gündüz uykusu değerlendirme cihazlarının uygulanması gerektiğini savunabiliriz.”

Bu bulgular, giyilebilir aktivite takip cihazlarının yaşlı yetişkinlerde sağlık takibi için faydalı araçlar haline gelebileceği olasılığını ortaya koymaktadır. Gündüz uyku alışkanlıklarındaki değişiklikleri belirleyerek, sağlık uzmanları altta yatan hastalıkların, bozulmuş uyku döngülerinin veya nörolojik gerilemenin uyarı işaretlerini daha erken fark edebilirler.

Uyku düzenlerinin belirli tıbbi durumları ne kadar etkili bir şekilde tahmin edebileceğini belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulsa da, çalışma, günlük bir şekerleme gibi sıradan bir şeyin bile bir kişinin genel sağlığı hakkında değerli bilgiler sağlayabileceğini öne sürüyor.

Çalışmanın Yazarlığı, Açıklamaları ve Finansmanı

Yazarlık: Gao ve Li’ye ek olarak, çalışmada yer alan Mass General Brigham araştırmacıları arasında Ruixue Cai, Xi Zheng, Arlen Gaba, Lei Gao ve Kun Hu bulunmaktadır. Diğer katkıda bulunanlar arasında Lei Yu, Aron S. Buchman ve David A. Bennett yer almaktadır.

Açıklamalar: Li, araştırma çalışmalarını desteklemek amacıyla iFutureLab’den mali bir bağış almıştır ve iFutureLab-HEKA Bilimsel Danışma Kurulu’nda Kardiyak Dinamikler Başkanı ve Onursal Ömür Boyu Kurucu Ortak olarak görev yapması karşılığında danışmanlık ücreti almıştır. Li ayrıca Shandong Üniversitesi’nde verdiği bir konferans için de onursal ücret almıştır.

Hu, iFutureLab-HEKA Bilimsel Danışma Kurulu’nda Tıbbi Biyodinamik Başkanı ve Onursal Ömür Boyu Kurucu Ortak olarak görev yapması karşılığında danışmanlık ücreti almıştır. Mass General Brigham, çıkar çatışması politikaları kapsamında hem Li’nin hem de Hu’nun çıkarlarını incelemiş ve yönetmiştir. Bu çıkarlar mevcut araştırmayla ilgili değildir.

Finansman: Bu araştırma, Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi Vakfı (290-FP-22), Alzheimer Derneği Çeşitliliği Teşvik Araştırma Bursu (AARFD-22-928372) ve Ulusal Yaşlanma Enstitüsü (RF1AG064312; R01AG083799) tarafından desteklenmiştir.

Gao C., Ulusal Kalp Akciğer ve Kan Enstitüsü’nden (5T32HL007901) ek finansman aldı. Li, BrightFocus Vakfı’ndan (A2020886S) destek ve Massachusetts Genel Hastanesi Anestezi, Yoğun Bakım ve Ağrı Tıbbi Bölümü’nden başlangıç ​​finansmanı aldı. Hu da aynı bölümden başlangıç ​​finansmanı aldı.

Gao L., Alzheimer Derneği (AACSF-23-1148490), Ulusal Yaşlanma Enstitüsü (R03AG087439), Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (352-DS-24) ve Ulusal Genel Tıp Bilimleri Enstitüsü’nden (R35GM160254) ek destek almıştır.

Rush Hafıza ve Yaşlanma Projesi, Ulusal Sağlık Enstitüleri (R01AG056352 ve R01AG017917) tarafından finanse edilmiştir.


Haber Kaynağı:

Brigham and Women’s Hastanesi tarafından sağlanan materyaller.