Şimdi, Lyme hastalığı ekolojisi üzerine yapılan en uzun soluklu çalışmalardan biri, hastalığın yayılma olasılığını artıran faktörler hakkındaki çeşitli varsayımları sorguluyor. New York, Millbrook’taki Cary Ekosistem Çalışmaları Enstitüsü’ndeki bilim insanları, 35 yılı aşkın süredir keneler, fareler, meşe ağaçları, yırtıcılar ve hava koşulları arasındaki karmaşık ilişkileri takip ediyor. Araştırmaları, insanların enfekte kenelere daha fazla maruz kalma olasılığını tahmin etmeye yardımcı olabilecek beklenmedik kalıpları ortaya çıkardı.

Ulusal Bilimler Akademisi Bildirilerinde yayınlanan yeni bir çalışma, projenin en şaşırtıcı dokuz keşfini bir araya getiriyor. Bulgular, on yıllarca süren gözlemlerin, daha kısa süreli çalışmaların gözden kaçırabileceği bağlantıları nasıl ortaya çıkarabileceğini gösteriyor.

Cary Enstitüsü’nde hastalık ekolojisti olan ve Shannon LaDeau ile birlikte araştırma programını yürüten baş yazar Richard Ostfeld, “Genel olarak, bu sürprizler bu sistem hakkındaki bilgimizi zenginleştirdi ve kene kaynaklı hastalık riskinin yönetimine katkıda bulundu” dedi.

Ostfeld’e göre, yıllar boyunca toplanan kapsamlı veriler, anlamlı ekolojik kalıpları tesadüflerden ve istatistiksel dalgalanmalardan ayırmak için hayati önem taşıyor.

“Bu derinlikte ve uzunluktaki çalışmalar inanılmaz derecede nadirdir,” dedi LaDeau. “Bu araştırma, meşe ağaçları, memeliler ve mikroorganizmalar da dahil olmak üzere ekolojik bir topluluğu takip ederek, avlanma, parazitizm ve rekabet gibi etkileşimlerin sistemi zaman içinde nasıl şekillendirdiğini inceliyor. Bu makalede özetlenen anlayışın evrimi, bu kadar uzun vadeli ve sistem odaklı bir çalışma olmadan elde edilemeyecek bir şeydir.”

Geyiklerin Lyme Hastalığı Riskindeki Rolü Beklenenden Daha Küçük Olabilir

Lyme hastalığı 1980’lerde Amerika Birleşik Devletleri’nde ilk kez tanınmaya başladığında, beyaz kuyruklu geyiklerin kene popülasyonlarındaki artışın muhtemel bir nedeni olduğu düşünülüyordu. Avcılar sık ​​sık çok sayıda yetişkin kene taşıyan geyiklerle karşılaşıyorlardı; bu da daha fazla geyik bulunan bölgelerin daha fazla kene üretebileceğini düşündürüyordu.

Mantık oldukça basit görünüyordu. Geyikler Lyme hastalığı bakterisini kenelere bulaştıramasalar da, yetişkin dişi keneler için kan besini sağlarlar. Bilim insanları, daha büyük geyik popülasyonlarının daha fazla dişi kenenin üremesine olanak sağlayacağını ve sonuç olarak enfeksiyonu yayabilecek genç kene sayısını artıracağını tahmin ediyordu.

Ancak on yıllarca süren izleme çalışmaları farklı bir tablo ortaya koydu. New York, Dutchess County’deki Cary Enstitüsü’nün 2.000 dönümlük ormanlık araştırma arazisinde araştırmacılar, geyik sayısı ile kene larvalarının bolluğu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir bağlantı bulamadılar. Kene larvaları, Lyme hastalığının insanlara bulaşmasında büyük rol oynayan olgunlaşmamış kenelerdir.

Ostfeld, “Verilerin kısa alt kümelerinde geyikler ile daha sonraki larva bolluğu arasında zayıf bir pozitif ilişki tespit etmiştik,” dedi, “ancak veri setinin tamamı böyle bir şey göstermiyor.”

Fareler, kene popülasyonlarındaki artışın çok daha güçlü bir göstergesidir.

Geyik popülasyonları kene larvalarının bolluğunu tahmin etmede başarısız olurken, fare popülasyonları çok daha net bir ilişki gösterdi.

Özellikle fare popülasyonlarının yüksek olduğu yıllardan sonraki yıl, kene larvalarında yaklaşık %40 daha fazla artış gözlemlenmiştir. Beyaz ayaklı fareler, kene larvaları için mükemmel bir kan kaynağı sağladıkları ve Borrelia burgdorferi bakterisini onlardan beslenen canlılara bulaştırmada son derece etkili oldukları için özellikle önemlidir.

Kene larvaları enfekte olduktan sonra, keneler gelişimlerini sürdürürken bakterileri taşıyabilirler. Bu nimfler tekrar kan emdiklerinde, enfeksiyonu insanlara bulaştırabilirler.

Bulgular, fare popülasyonlarının izlenmesinin, alışılmadık derecede yüksek kene sayılarına dair değerli bir erken uyarı sağlayabileceğini göstermektedir.

Meşe Palamutları İki Yıl Öncesinden Kene Popülasyonlarını Nasıl Tahmin Edebilir?

En beklenmedik keşiflerden biri, Lyme hastalığıyla tamamen alakasız gibi görünen bir şeyle ilgili: meşe palamutları.

Meşe ağaçları, meşe palamudu bolluğu olarak bilinen senkronize olaylarda periyodik olarak olağanüstü miktarda meşe palamudu üretirler. Bu alışılmadık derecede verimli yıllar, orman kemirgenleri için bol miktarda yiyecek sağlar ve fare popülasyonlarının bir sonraki yıl genişlemesine olanak tanır.

Fare sayısındaki bu artış, daha fazla sayıda genç kenenin ortaya çıkmasını destekliyor. Sonuç olarak, araştırmacılar, özellikle bol miktarda meşe palamudu hasadının, iki yıl sonraki kene larvalarında bir artışı güvenilir bir şekilde tahmin edebileceğini buldular.

Bu ilişki, orman ağaçlarının üreme döngüsünün gelecekteki kene yoğunluğunu belirlemede nasıl bir rol oynadığını gösteren dikkat çekici bir olaylar dizisini ortaya koymaktadır. Ayrıca araştırmacılara, Lyme hastalığına maruz kalma riskinin daha yüksek olduğu dönemleri tahmin etmek için potansiyel bir araç daha sunmaktadır.

Neden Daha Fazla Fare Her Zaman Daha Fazla Kene Bulaşması Anlamına Gelmez

Araştırmacılar, fare sayısının kene larvalarının sayısını tahmin etmeye yardımcı olsa da, bu sayının kenelerin ne kadarının Lyme hastalığı bakterisi taşıyacağını tutarlı bir şekilde tahmin etmediğini keşfettiler.

Başlangıçta bilim insanları her iki ölçütün de birlikte artmasını bekliyordu. Fareler B. burgdorferi’nin etkili taşıyıcıları olduğundan , fare sayısındaki artışın sadece daha fazla kene değil, aynı zamanda enfekte kenelerin oranının da artmasına yol açması muhtemel görünüyordu.

İlk gözlemler bu fikri destekler nitelikteydi. Ancak, yıllar geçtikçe veriler biriktikçe, bu görünür ilişki giderek ortadan kayboldu.

Ostfeld, “Bu durum beni geceleri uyutmuyordu,” dedi, “çünkü sistemin nasıl işlediğine dair anlayışımın eksik veya yanlış olduğu anlamına geliyordu.”

Açıklama, ormanı farelerle paylaşan diğer hayvanları da içeriyor gibi görünüyor. Kokarca, sincap ve opossum da kenelerin beslenmesi için konak görevi görüyor, ancak çoğu Lyme hastalığı bakterisini onlara bulaştırmada çok daha az etkili.

Bu hayvanların sayısı fazla olduğunda, daha fazla kene larvası, kendilerini enfekte etme olasılığı düşük olan konakçılardan beslenebilir. Bu durum, fare popülasyonları yüksek olsa bile, bakteri taşıyan kene larvalarının yüzdesini azaltabilir.

“Dolayısıyla, nimflerdeki enfeksiyon yaygınlığı, kene larvalarının tüm konakçılar arasında nasıl dağıldığına bağlıdır,” diye açıkladı Ostfeld. “Bir konakçının bunu bizim için tahmin etmesi uygun olurdu, ancak durum böyle olmadı.”

Bu bulgu, bir ortamdaki toplam kene sayısı ile patojen taşıyan kene oranı arasındaki önemli bir ayrımı vurgulamaktadır. Enfeksiyon riskini tahmin etmek, sadece fareleri saymakla kalmayıp, kenelerin beslendiği daha geniş hayvan topluluğunu anlamayı gerektirir.

Aşırı sıcak ve soğuk, doğada keneleri öldürmeyebilir.

Hava koşulları bazı beklenmedik sonuçlar da doğurdu.

Daha önceki laboratuvar deneyleri, aşırı sıcağa veya şiddetli soğuğa maruz kalmanın kara bacaklı keneleri öldürebileceğini öne sürmüştü. Ancak doğal ortamlardaki gözlemler, kenelerin bu koşullarda şaşırtıcı bir şekilde hayatta kalabildiğini ortaya koydu.

Araştırmacılar, kenelerin kendilerini aşırı sıcaklık değişimlerinden korumak için toprağın daha derin katmanlarına çekildiğine veya dökülmüş yaprakların altına saklandığına inanıyor; bu bölgelerdeki koşullar yüzeydekinden daha az şiddetlidir.

Ancak uzun vadeli veriler, sıcaklıkla daha karmaşık bir ilişkiyi de ortaya koydu. Genel olarak daha sıcak geçen yıllarda, bireysel kenelerin kısa süreli aşırı sıcağa dayanabilme yeteneğine rağmen, normalden daha az kene larvası görüldüğü gözlemlendi.

Aynı zamanda, daha sıcak koşullar genellikle fare popülasyonlarını destekler ve bu da daha fazla kenenin ortaya çıkmasına yol açabilir. Bu zıt etkiler, değişen sıcaklıkların Lyme hastalığı riskini nihayetinde nasıl etkileyeceğini tahmin etmeyi zorlaştırır.

35 Yıllık Araştırmanın Lyme Hastalığının Önlenmesi Açısından Anlamı Ne?

Bulgular bir araya getirildiğinde, Lyme hastalığı riskinin karmaşık ancak tamamen öngörülemez olmayan bir ekolojik etkileşimler ağına bağlı olduğunu göstermektedir.

Örneğin, fare popülasyonunun bolluğu, çalışma alanındaki geyik popülasyonunun bolluğundan daha güçlü bir şekilde gelecekteki kene larvalarının sayısını tahmin etme olanağı sağlar. Benzer şekilde, alışılmadık derecede sert geçen kışlar, kene popülasyonlarını daha önce beklenildiği kadar dramatik bir şekilde azaltmayabilir.

Bu kalıpları anlayarak, halk sağlığı yetkilileri kene maruziyetinin artacağı dönemleri daha iyi tahmin edebilir ve daha etkili önleme stratejileri geliştirebilirler.

Yine de, özellikle iklim değişikliğinin keneleri, beslendikleri hayvanları ve kemirgen popülasyonlarını etkileyen meşe ağaçlarını nasıl etkileyeceği konusunda önemli sorular hâlâ cevapsız kalıyor.

“Isınan bir iklimin, fareler için yaşamı iyileştirdiği gibi, keneler için de yaşamı iyileştireceğini beklersiniz, ancak şimdiye kadar bunu görmedik,” dedi Ostfeld. “İklim değişikliğinin farklı tezahürlerinden ne beklememiz gerektiğini bilmemiz gerekiyor; bunlar bazen daha sıcak ve daha kuru, bazen de daha sıcak ve daha nemli oluyor. Çok sıcak olan yılın zamanı da keneler, meşe ağaçları ve meşe palamudu üretimi için önemlidir.”

Dutchess County’deki araştırma alanı, 1991’de izlemeye başlanmasından bu yana önemli çevresel değişikliklere uğradı. İklim değişiklikleri, çevredeki arazi yapısındaki değişimler ve istilacı türlerin gelişi, ormanın bitki ve hayvanlarının yaşadığı koşulları değiştirdi.

Araştırmacılar, kenelerin ve konakçılarının zaman içinde nasıl tepki verdiğini belirlemek için bu değişiklikleri takip etmeye devam etmeyi amaçlıyor. Çalışmaları, gelecekteki çevresel değişikliklerin Lyme hastalığına ve keneler tarafından taşınan diğer enfeksiyonlara insan maruziyetini nasıl etkileyeceğine dair giderek daha değerli bilgiler sağlayabilir.