Kanıtlar, yaklaşık 5000 yıl önce Birinci Hanedanlık üyelerinin gömüldüğü Mısır’ın Abydos kentindeki kraliyet mezarlarının yakınlarında bulunan antik kafataslarından geliyor. Arkeolog Flinders Petrie, 1920’lerde mezarları kazdığında, kralların etrafına alışılmadık derecede çok sayıda insanın gömüldüğünü fark etti. Bu kişilerin hükümdarlarının ölümünden sonra kurban edildiğinden şüphelendi, ancak ölümcül yaralanmalara dair fiziksel kanıt bulamadı.

Modern bir adli tıp incelemesi, incelenen 46 kafatasından 18’inde, yani yaklaşık %39’unda, potansiyel olarak ölümcül kafa travması belirtileri ortaya çıkardı. Bu bulgular, insan kurban etmenin eski Mısır’ın ilk krallarının cenaze geleneklerinde rol oynadığı teorisine güçlü yeni bir destek sağlıyor.

Purdue Üniversitesi’nden Dr. Roselyn Campbell, Frontiers in Environmental Archaeology dergisinde yayınlanan araştırmayı yönetti ve şunları söyledi: “Bu hizmetkarlara kısmen de olsa ilgi duymamın sebebi, kraliyet ailesinin etrafına gömülmüş olsalar bile, büyük anlatının dipnotlarında yer almalarıdır.” Campbell aynı zamanda, yakında yayımlanacak olan State-sanctioned Violence and Human Sacrifice in Early Dynastic Egypt (Routledge Press) adlı kitabın da yazarıdır.

“Bu insanlar kimlerdi ve hükümdara ve onun yaşamındaki ve ölümündeki kendi rollerine nasıl bakıyorlardı?”

Mısır’ın İlk Krallarını Çevreleyen 5.000 Yıllık Bir Gizem

MÖ 3000 civarında, birleşik Mısır’ın ilk kralları Abydos’ta ayrıntılı mezar kompleksleri inşa ettiler. Bu alanlar arasında kraliyet mezarları, ek mezar odaları ve cenaze törenleri için kullanıldığı düşünülen kapalı alanlar bulunuyordu.

Ana yapıların etrafında sıralar halinde düzenlenmiş çok sayıda küçük mezar bulunuyordu. Bazı kraliyet mezarlıklarının yanında yüzlerce bu tür ikincil mezarlık da yer alıyordu; bu durum, neden bu kadar çok insanın tek bir hükümdarla yakın ilişki içinde gömüldüğü sorusunu gündeme getiriyordu.

Campbell, “Her bir yan mezar, diğer onlarca mezarın bulunduğu bir sıradaki basit bir odaydı,” dedi. “Bazı kişilerin basit bir tabutu vardı. Çoğu kişinin seramik kaplar gibi birkaç mezar eşyası vardı ve birçok mezarda bakır aletler, ok uçları veya küçük fildişi figürinler gibi küçük nesneler de bulunuyordu. Petrie, üzerinde isimler ve bazen de resmi unvanlar bulunan birkaç mezar taşı buldu. Unvanlar çoğunlukla alt veya orta düzey yetkililere ve zanaatkarlara atıfta bulunuyor gibi görünüyor.”

Mezarların olağanüstü yoğunluğu, Petrie’nin kralların yanına gömülen kişilerin “hizmetkar kurban etme” olarak bilinen bir uygulamanın kurbanı olduklarını öne sürmesine yol açtı.

Campbell, “Hizmetkar kurbanı, bir hükümdar öldüğünde ona yakın olanların öldürüldüğü bir tür insan kurbanıdır,” diye açıkladı. “Birçok kültürde, hizmetkar kurbanı, kurban edilen kişilerin bir tür ahirette hükümdara hizmet etmeye devam edeceği inancı nedeniyle uygulanır, ancak hizmetkar kurbanı aynı zamanda hükümdarın gücünün içgüdüsel bir göstergesi de olabilir. Bazı hizmetkarlar sonsuz yaşam veya şeref elde etmek için ölmeyi gönüllü olarak seçmiş olabilir, diğerleri seçilmiş veya hatta zorlanmış olabilir.”

Şüpheli koşullara rağmen, Petrie bireylerin şiddet sonucu öldüğüne dair ikna edici bir kanıt bulamadı. Belirgin ölümcül yaralanmaların olmaması nedeniyle, insan kurban etme olasılığı çözülememiş bir arkeolojik gizem olarak kaldı.

Campbell, modern adli tıp tekniklerinin, bir asır önce araştırmacıların gözünden kaçmış ipuçlarını ortaya çıkarabileceği umuduyla, orijinal kazı kanıtlarını yeniden incelemeye karar verdi.

Modern Adli Tıp, Şiddet İçeren Ölüm Kanıtlarını Ortaya Çıkarıyor

Petrie kazılarını dikkatlice belgelemiş olsa da, insan kalıntılarının çoğunu sonunda yeniden gömdü. Bununla birlikte, bazı kafataslarını muhafaza etti ve bunlardan bazıları Birleşik Krallık’a transfer edildi.

Campbell, Cambridge Üniversitesi’ndeki Duckworth Koleksiyonu’nda bu kafataslarından 46 tanesini buldu ve bunları dönemin adli tıp bilgilerini kullanarak inceledi.

Sonuçlar, daha önce fark edilmemiş yaralanmaları ortaya çıkardı. On sekiz kafatasında, çoğunlukla doğrusal kırıklar şeklinde olmak üzere, önemli kafa travması görüldü. Petrie, görünüşe göre bu çatlakları yaşayan insanların maruz kaldığı yaralanmalardan ziyade doğal süreçlerin neden olduğu hasar olarak yorumlamıştı.

Modern adli tıp yöntemleri, kırıkların ölüm anında meydana gelen yaralanmalar olduğunu, yani ölüm zamanına yakın bir dönemde oluştuğunu belirlemeyi mümkün kılmıştır. Bu kırıkların özellikleri, bazı kişilerin kafalarına kasıtlı ve potansiyel olarak ölümcül darbeler almış olabileceğini düşündürmektedir.

Campbell, “Korunan kafataslarındaki yaralanmalar genellikle doğrusal kırıklardır ve bu da muhtemelen hızlı bilinç kaybına, iç kanamaya ve ölüme yol açar” dedi ve 18 kafatasından bazılarında kesici aletle yapılan travmaya dair kanıtlar bulunduğunu, bunlardan birinin gözünde de kesici alet yaralanması olduğunu bildirdi.

Bu bulgular, incelenen bireylerin en az %39’unun kasten öldürülmüş olabileceğini göstermekte ve uzun süredir var olan insan kurban etme hipotezini destekleyen önemli yeni kanıtlar sunmaktadır.

Antik Mısır’da Kraliyet Hizmetkarları Nasıl Öldürülüyordu?

Kafatası yaralanmaları şiddetin güçlü kanıtlarını sunsa da, ölümlerin kesin koşulları belirsizliğini koruyor.

Antik Mısır sanat eserlerinde sıklıkla kralların düşmanlarına gürzlerle vurduğu tasvir edilir, ancak Campbell, Abydos’ta gömülü olan kraliyet görevlilerinin düşman savaşçıları olmadığını belirtti. Ayrıca, yaralanmalar bu silahlarla tipik olarak ilişkilendirilen hasarla da uyuşmuyor.

Gürz darbeleri genellikle çökme tipi kafa kırıklarına neden olurken, bu çalışmada tespit edilen yaralanmalar çoğunlukla doğrusal kırıklardı. Bu tür kırıklar daha çok geniş, düz cisimlerden gelen darbeler veya şiddetli düşmelerle ilişkilidir.

Kazara düşmeler tamamen göz ardı edilemez. Bununla birlikte, kafatasını kıracak kadar güçlü bir düşme, iskeletin başka yerlerinde de yaralanmalara neden olmuş olabilir. Bu tür bir hasarın Petrie’nin kazı kayıtlarında veya fotoğraflarında görünmesi gerekirdi, ancak buna karşılık gelen hiçbir kanıt belgelenmemiştir.

Araştırmacılar ayrıca geriye kalan bireylerin nasıl öldüğünü de belirleyemiyorlar. Bazıları doğal yollarla ölmüş olabilirken, diğerleri boğulma gibi kemiklerinde tanınabilir iz bırakmayan yöntemlerle öldürülmüş olabilir.

İskeletlerinin geri kalanı incelenebilseydi, ek yaralanmalar da bulunabilirdi. Ne yazık ki, bu kalıntıların çoğu bir asırdan fazla bir süre önce yeniden gömüldü ve araştırmacılar fiziksel kanıtların yalnızca bir kısmına sahip oldular.

Antik Kafatasları Mısır’ın Karanlık Geçmişine Dair Yeni İpuçları Ortaya Çıkarıyor

Bulgular, arkeolojik koleksiyonların, ilk kazılarından çok sonra bile önemli ipuçlarını nasıl koruyabileceğini göstermektedir. Kanıtlar eksik olsa bile, bilimsel tekniklerdeki gelişmeler, önceki araştırmacıların çözemediği sorulara yeni cevaplar sağlayabilir.

Campbell için, geriye kalan iskelet materyalini bulma ve inceleme olasılığı, Mısır’ın en eski krallarının çevresine gömülen insanlar hakkında daha fazla bilgi edinmek için özellikle ilgi çekici bir fırsat sunuyor.

“Sınırsız kaynağım olsaydı, bu kişilerin cesetlerinin nerede olabileceğini bulup analiz etmeyi çok isterdim!” dedi Campbell. “Yine de bu çalışma, güncellenmiş yöntemler ve bilgilerle donanmış olarak önceki verilere tekrar baktığımızda, eksik ve kusurlu veri kümeleri için bile geçmiş hakkında ne kadar yeni bilgi ortaya çıkarılabileceğini gösteriyor.”