- Tarih:
- 19 Kasım 2026
- Kaynak:
- Cranfield Üniversitesi
- Özet:
- Yeni bir araştırma, popüler bitki bazlı yiyecek ve içeceklerde gizlenen şaşırtıcı bir endişeyi ortaya çıkardı. Araştırmacılar, İngiltere’de satılan et alternatifleri, yulaf sütü, badem sütü ve soya sütü de dahil olmak üzere 212 vegan ve vejetaryen ürünü test etti ve her birinde en az bir potansiyel olarak zararlı mantar toksini bulunduğunu tespit etti. Mikotoksinler olarak bilinen bu doğal olarak oluşan bileşikler, tarım ve depolama sırasında tahılları, baklagilleri ve tohumları kirletebilir.
-
Yeni bir çalışmada test edilen 212 bitki bazlı gıda ve içeceğin her birinde en az bir doğal olarak oluşan mantar toksini bulundu; bu da bu ürünlerin düzenli tüketiminin potansiyel sağlık etkileri hakkında soruları gündeme getirdi.
Araştırmacılar, İngiltere’de satılan et alternatifleri ve süt ürünleri yerine geçen ürünler de dahil olmak üzere çok çeşitli vejetaryen ve vegan ürünleri inceledi. Her üründe 19 mikotoksinden en az birini tespit ettiler ve birçoğunda birden fazla toksin bulundu.
Mikotoksinler, küfler de dahil olmak üzere bazı mantarlar tarafından üretilen zehirli maddelerdir. Tarım ürünleri yetiştirme, hasat veya depolama sırasında kirlendiğinde gıda zincirine girebilirler.
Araştırma, İtalya’daki Parma Üniversitesi’nden bilim insanları tarafından yürütüldü ve Cranfield Üniversitesi’nden de katkılar alındı. Araştırmacılar, bitki bazlı et alternatifleri (PMBA) ve bitki bazlı içecekler (PBB) de dahil olmak üzere 212 ürünü analiz etti. Seçilen ürünler arasında vegan burgerler, vejetaryen tavuk parçaları, vegan sosisler ve yulaf, badem ve soya sütü gibi süpermarket raflarında yaygın olarak bulunan yiyecekler yer alıyordu.
Bulgular, bu doğal olarak oluşan kirleticilerin ne kadar yaygın olabileceğini vurgulasa da, araştırmacılar önemli ve güven verici bir ayrıntıyı da tespit etti. Ekip, her ürünün mikotoksin konsantrasyonunun Avrupa Birliği’nin önerilen kılavuz seviyelerinin altında olduğunu ve bunun da İngiltere gıda endüstrisinin koruduğu yüksek gıda kalitesi standartlarını yansıttığını belirtti.
Bitkisel Gıdalar Neden Mantar Toksinleri İçerebilir?
Bitkisel bazlı gıdaların üretiminde kullanılan birçok bileşen, özellikle mantar kontaminasyonuna karşı hassastır. Tahıllar, baklagiller ve tohumlar tarlalarda veya depolama tesislerinde küfle karşılaşabilir ve bu da bileşenler gıda üreticilerine ulaşmadan önce mikotoksinlerin gelişmesine olanak tanır.
Bakteri veya virüslerin aksine, mikotoksinler belirli mantarlar tarafından üretilen kimyasal maddelerdir. Gıdalarda bulunmaları, ürünün mutlaka canlı küf içerdiği anlamına gelmez ve bir toksinin tespit edilmesi de gıdanın otomatik olarak güvensiz olduğu anlamına gelmez. Potansiyel sağlık riski, toksinin türü, konsantrasyonu ve bir kişinin zaman içinde ne kadar tükettiği gibi faktörlere bağlıdır.
Bu ayrım, özellikle bitkisel ürünleri sık sık tüketen kişiler için önemlidir. Diyetinde düzenli olarak et ikamesi ürünler, süt alternatifleri, tahıllar ve baklagiller bulunan bir kişi, bu maddelerle tek bir kaynaktan ziyade birçok farklı gıda aracılığıyla karşılaşabilir.
Tekrarlanan Maruz Kalma Sağlık Riskleri Oluşturabilir mi?
İngiltere’deki ürünlerde tespit edilen konsantrasyonlar AB’nin önerdiği yönergelerin altında olsa da, araştırmacılar tekrarlanan maruz kalmanın potansiyel etkilerinin daha yakından incelenmesi gerektiğini söylüyor.
Daha önceki çalışmalar, düzenli olarak az miktarda mikotoksin tüketmenin kümülatif maruziyete katkıda bulunabileceğini ve potansiyel olarak sağlık risklerini artırabileceğini öne sürmüştür. Başka bir deyişle, tek bir ürünü değerlendirmek, bir kişinin genel beslenme maruziyetinin tam bir resmini vermeyebilir.
Bildirilen seviyelere göre, bu ürünlerden birini ara sıra tüketmenin sorun yaratması olası değildir. Bununla birlikte, ağırlıklı olarak veya tamamen bitkisel gıdalara dayanan bir diyet, çok sayıda bileşen ve üründen kaynaklanan mikotoksinlere tekrar tekrar maruz kalmayı içerebilir. Araştırmacılar, olası uzun vadeli sağlık sonuçlarını değerlendirmek için birleşik etkileri anlamanın önemli olduğunu söylüyor.
Mikotoksin maruziyetinin şiddeti, söz konusu bileşiklere ve tüketilen miktara bağlı olarak değişir. Yeterince yüksek veya zararlı maruziyet seviyelerinde, bazı mikotoksinler karaciğer ve böbreklere zarar verebilir, normal bağışıklık sistemi fonksiyonunu bozabilir ve kanser riskini artırabilir.
Yeni bulgular, test edilen ürünlerin bu rahatsızlıklara neden olduğunu kesin olarak kanıtlamamaktadır. Bunun yerine, bilim insanlarının tüketicilerin beslenme yoluyla ne kadar maruz kalabileceğini tahmin etmek ve Birleşik Krallık nüfusu için daha doğru gıda güvenliği risk değerlendirmeleri geliştirmek için kullanabilecekleri bilgiler sağlamaktadır.
Bilim insanları bitki bazlı içeriklerin daha iyi izlenmesi çağrısında bulundu.
Cranfield Üniversitesi’nde Mikoloji alanında Kıdemli Öğretim Üyesi olan Andrea Patriarca, mikotoksinlerin gıda ortamının doğal bir parçası olduğunu ve insanların çeşitli beslenmekten vazgeçmelerine neden olmaması gerektiğini vurguladı. Mikoloji, küfler ve mayalar da dahil olmak üzere mantarları incelemeye adanmış biyoloji dalıdır.
“Mikotoksinler gıdalarda doğal olarak bulunur ve tamamen önlenemez. Tüketiciler olarak, çeşitli ürünlerin tadını çıkarmaktan korkmamalı veya caydırılmamalıyız.”
Ancak, yeni gıdalar piyasaya girdiğinde önemli bir endişe ortaya çıkmaktadır, çünkü şu anda mikotoksinleri izlemek için yerleşik bir düzenleme bulunmamaktadır. Gıda güvenliği standartlarına entegre edilmiş etkili mikotoksin yönetimini uygulamaya koymak için çiftçilerden gıda şirketlerine kadar gıda endüstrisindeki çeşitli sektörlerle yakın işbirliği içinde çalışıyoruz. Araştırmalarımızdan elde edilen veriler, özellikle karmaşık çok bileşenli ürünlerde riskleri değerlendirmede gıda güvenliği kuruluşlarına yardımcı olmaktadır.
Şu anda Parma Üniversitesi ile farklı beslenme alışkanlıklarına bağlı olarak nüfusun karşı karşıya kaldığı riskleri değerlendirmek için işbirliği yapıyoruz. Amacımız, politika yapıcılara tavsiyelerde bulunmak ve risk altındaki tüketiciler arasında farkındalığı artırmaktır.”
Araştırmacılar, özellikle gıda güvenliği izleme yöntemlerinin, bitki bazlı ürünlerin artan çeşitliliğine nasıl ayak uydurabileceğiyle ilgileniyorlar. Birden fazla bileşenden yapılan gıdalar ek zorluklar ortaya çıkarıyor çünkü her bileşen farklı kirleticiler içerebilir ve bu da genel maruziyeti değerlendirmeyi daha zor hale getirir.
Çalışmaları ayrıca, gıda üretim sürecinin tamamı boyunca ham maddelerin izlenmesinin önemini de vurguluyor. Malzemeler nihai ürünlerde birleştirilmeden önce kontaminasyonun belirlenmesi ve kontrol edilmesi, üreticilerin potansiyel riskleri daha etkili bir şekilde yönetmelerine yardımcı olabilir.
Bulguların Bitki Bazlı Beslenme İçin Anlamı Ne?
212 ürünün tamamında mantar toksinlerinin bulunması, her ürünü ayrı ayrı değerlendirmek yerine, birden fazla gıda üzerinden beslenme yoluyla maruz kalmayı incelemenin önemini vurgulamaktadır.
Tüketiciler için bu sonuçlar vegan veya vejetaryen gıdalardan vazgeçme nedeni değildir. Ölçülen konsantrasyonlar AB’nin önerdiği yönergelerin altındaydı ve araştırmacılar mikotoksinlerin gıda tedarik zincirinden tamamen ortadan kaldırılamayacağının altını çiziyor.
Bunun yerine, çalışma, özellikle bitkisel ürünlere büyük ölçüde bağımlı olan kişiler arasında, farklı beslenme alışkanlıklarının maruz kalmayı nasıl etkilediğine dair sürekli araştırmaya duyulan ihtiyaca işaret etmektedir. Parma Üniversitesi ve Cranfield Üniversitesi, bu beslenme modellerini araştırmak, potansiyel olarak savunmasız grupları belirlemek ve gelecekteki gıda güvenliği politikalarına ışık tutabilecek kanıtlar sağlamak için işbirliklerini sürdürmektedir.
“Bitkisel bazlı içeceklerde ve et alternatiflerinde mikotoksin kontaminasyonu: Birleşik Krallık pazarına yönelik bir araştırma” başlıklı araştırma, Food Control dergisinde yayınlandı .
Bu çalışma, Avrupa Birliği tarafından finanse edilen Horizon Europe FunShield4Med projesi (HORIZON-WIDERA-2021-ACCESS-03), 101079173 numaralı hibe sözleşmesi kapsamında yürütülmüştür.
Haber Kaynağı:
Cranfield Üniversitesi tarafından sağlanan materyaller.


