Oksaloasetat adı verilen molekül, insan vücudunda zaten mevcuttur ve hücrelerin enerji üretmesinde önemli bir rol oynar. Küçük bir klinik çalışmada, sekiz hafta boyunca bu takviyeyi alan meme kanseri atlatan kadınlar, düşünme, hafıza, konsantrasyon ve yorgunlukta gözle görülür iyileşmeler bildirdiler.

JCO Oncology Advances dergisinde yayınlanan sonuçlar , katılımcıların bilgiyi ne kadar hızlı işlediklerini ve planlama, dikkat ve zihinsel esneklik gerektiren görevleri ne kadar hızlı yerine getirdiklerini ölçen bilişsel testlerde de iyileşmeler gösterdi. Bulguları doğrulamak için daha büyük çalışmalara ihtiyaç duyulsa da, sonuçlar uzun zamandır tedavisi zor olan bir soruna potansiyel olarak yeni bir yaklaşım öneriyor.

UCLA David Geffen Tıp Fakültesi ve UCLA Fielding Halk Sağlığı Okulu’nda tıp profesörü ve çalışmanın ilk yazarı olan Dr. Patricia Ganz, “Kanserle ilişkili bilişsel bozukluk, tedavi sona erdikten çok sonra da devam edebilir ve kişinin günlük yaşamını önemli ölçüde etkileyebilir, ancak yine de bunun için çok az etkili tedavi yöntemimiz var” dedi.

Kanser Tedavisinden Sonra Beyin Bulanıklığı Neden Devam Edebilir?

Bilişsel zorluklar, meme kanserini atlatan birçok kişi için kalıcı bir endişe kaynağıdır. Araştırmacılar, tanı ve tedaviden sonra yaklaşık %15 ila %25’inin hafıza, konsantrasyon veya diğer düşünme yetenekleriyle ilgili devam eden sorunlar yaşadığını tahmin etmektedir. Bu belirtiler genellikle “kemoterapiye bağlı beyin sisi” veya “beyin bulanıklığı” olarak tanımlanır.

İsmine rağmen, kemoterapi tek başına neden olmayabilir. Bilim insanları, kanserle ilişkili bilişsel bozukluğun, birbiriyle örtüşen çeşitli süreçler yoluyla gelişebileceğini giderek daha fazla kabul etmektedir. Kanser hastalığının kendisi, kemoterapi, endokrin tedavisi, iltihaplanma, hormonal değişiklikler ve diğer biyolojik ve davranışsal etkiler, bu duruma katkıda bulunabilir.

Sebepleri karmaşık ve etkili tedaviler sınırlı olduğundan, araştırmacılar normal beyin fonksiyonunu bozabilecek altta yatan değişiklikleri ele almanın yollarını araştırıyorlar.

İlgi çekici alanlardan biri, iltihaplanma, beyin kimyası ve enerji üretimi arasındaki ilişkidir. Kanser ve tedavileriyle bağlantılı iltihaplanma, sinir hücreleri arasındaki iletişimin önemli bir parçası olan glutamat sinyallemesini engelleyebilir. Ayrıca, beyin hücrelerinin enerjiyi verimli bir şekilde üretmesini ve kullanmasını sağlayan süreçleri de bozabilir. Bu bozulmalar birlikte, düşünme güçlüklerine ve sürekli zihinsel yorgunluğa katkıda bulunabilir.

Oksaloasetat, hem hücresel enerji üretiminde hem de glutamatın düzenlenmesinde rol oynadığı için UCLA ekibinin dikkatini çekti. Araştırmacılar, takviye yoluyla ek oksaloasetat sağlamanın, kanser atlatanların yaşadığı bilişsel semptomları ve yorgunluğu azaltıp azaltamayacağını öğrenmek istediler.

Beyin Bulanıklığı ve Yorgunluk İçin Oksaloasetat Testi

Araştırmak amacıyla, araştırmacılar bir ila beş yıl önce erken evre meme kanseri teşhisi konmuş 18 kadının katıldığı bir faz II klinik deneyi gerçekleştirdiler. Çalışmaya katılan tüm katılımcılar, çalışmaya başladıkları sırada önemli bilişsel zorluklar yaşıyorlardı.

Kadınların yaş ortalaması yaklaşık 50 idi. Çoğu kemoterapi görmüştü ve neredeyse %90’ı deneme süresince endokrin tedavisi almaya devam ediyordu.

Her katılımcıya sekiz hafta boyunca günde iki kez 500 miligram oksaloasetat alması talimatı verildi. Araştırmacılar, katılımcılar tarafından doldurulan anketlerin yanı sıra hafıza, dikkat, işlem hızı ve yürütücü işlevleri değerlendirmek için tasarlanmış standartlaştırılmış testler kullanarak bilişsel semptomlardaki değişiklikleri izledi. Yürütücü işlev, faaliyetleri organize etmek, odaklanmayı sürdürmek, plan yapmak ve görevleri yönetmek için gereken zihinsel yetenekleri içerir.

Çalışmada ayrıca yorgunluk, uyku, kaygı, depresyon, fiziksel sağlık ve ruh hali de incelendi. Tedavi süresi boyunca ekip, katılımcıları olası yan etkiler açısından izledi.

Sekiz Hafta Sonra Beyin Bulanıklığı Puanlarında İyileşme Görüldü

Çalışmaya katılan 18 kadından 16’sı sekiz haftalık takviye tedavisini tamamladı. Tedaviyi tamamlayan her katılımcı, bilişsel semptomlarında önemli bir iyileşme bildirdi.

Çalışmanın temel ölçütü olan algılanan bilişsel bozuklukta değişiklikler özellikle dikkat çekiciydi. Tedaviden önce katılımcıların ortalama puanı 29,1 idi. Sekiz hafta sonra bu ortalama 55,5’e yükseldi ve grup, bozukluktan ziyade normal kabul edilen aralığa girdi.

Dört hafta sonra iyileşme belirtileri zaten belirginleşmişti ve katılımcılar tarafından bildirilen faydalar, tedavi devam ettikçe genellikle daha da belirgin hale geldi.

Sonuçlar hafıza ve konsantrasyonun ötesine uzandı. Katılımcılar, günlük aktiviteleri zorlaştırabilen zihinsel yorgunluk da dahil olmak üzere, yorgunlukta önemli ölçüde azalma bildirdiler. Ayrıca fiziksel işlevlerini yerine getirme yeteneklerinde de anlamlı iyileşmeler olduğunu belirttiler.

Standartlaştırılmış bilişsel testler ek olarak cesaret verici kanıtlar sağladı. Araştırmacılar, işlem hızı ve yürütücü işlevlerde iyileşmeler gözlemledi; bu da düşünme performansının bazı yönlerinin, katılımcıların semptomlarına ilişkin algılarıyla birlikte iyileşmiş olabileceğini düşündürmektedir.

Ancak bilim insanları, denemeye çok az sayıda katılımcı dahil edildiği için bu sonuçların henüz ön preliminary olduğunu vurguladı.

Umut Vaat Eden Sonuçlar, Ancak Daha Fazla Araştırma Gerekiyor

Sekiz haftalık çalışma süresince oksaloasetat genel olarak iyi tolere edildi. En sık bildirilen yan etkiler sindirim sistemiyle ilgili olup, hazımsızlık, şişkinlik, kabızlık, ishal ve mide bulantısı gibi sorunları içeriyordu.

İki kadın mide-bağırsak semptomları nedeniyle takviyeyi kullanmayı bıraktı. Ciddi bir yan etki kaydedilmedi.

Cesaret verici gelişmelere rağmen, araştırmacılar takviyenin etkinliği konusunda kesin sonuçlar çıkarmaktan kaçınmaları konusunda uyardılar. Çalışma küçük ölçekliydi ve plasebo grubu veya başka bir karşılaştırma grubu içermiyordu. Bu karşılaştırma olmadan, oksaloasetatın kendisinin iyileşmelere neden olup olmadığını belirlemek mümkün değildir.

Ganz, “Bu ilk bulgular, meme kanseri tedavisinden sonra ortaya çıkan bilişsel sorunların yönetimi için potansiyel bir yaklaşım olarak oksaloasetatı incelemeye devam etmemiz için bize güçlü bir neden sunuyor,” dedi.

Daha Geniş Kapsamlı Klinik Çalışma, Takviye Edici Gıdanın Faydalarını Test Edecek

Bu ilk bulgulara dayanarak, UCLA ekibi, kanserle ilişkili bilişsel bozukluğu olan meme kanseri atlatan hastaları içeren randomize, plasebo kontrollü bir faz II klinik çalışması hazırlıyor. Çalışmanın katılımcı alımına 2026 yılının sonlarında başlanması bekleniyor.

Araştırmacılar, oksaloasetatı plasebo ile karşılaştırarak, takviyenin aktif tedavi olmaksızın elde edilebilecek faydaların ötesinde ölçülebilir faydalar sağlayıp sağlamadığını belirlemeyi umuyorlar.

Araştırmacılar ayrıca oksaloasetatın vücut ve beyin üzerindeki etkilerini daha iyi anlamak için fareler üzerinde preklinik araştırmalar yürütüyorlar. Bu deneyler, molekülün hayvanlarda benzer iyileşmeler (yorgunluk ve fiziksel işlevde iyileşme) sağlayıp sağlamadığını inceleyen plasebo kontrollü bir çalışmayı da içeriyor.

Bu araştırma, Meme Kanseri Araştırma Vakfı ve Ulusal Kanser Enstitüsü’nden kısmi mali destek almıştır.

Ganz’ın yanı sıra, çalışmanın yazarları arasında UCLA’ya bağlı Kathleen Van Dyk, PhD, Catherine M. Crespi, PhD, Laura Petersen, MS, Mina Sedrak, MD, MS ve Julienne Bower, PhD de yer almaktadır.